Η Κλίμακα Μπόγκαρτ είναι ένα από τα καλύτερα βιβλία που έχω διαβάσει τα τελευταία χρόνια, το πουλί που δεν βλέπει το τζάμι, συγκρούεται και πέφτει νεκρό στα πόδια ενός άντρα, μια σκηνή που συχνά τη σκέφτομαι, για κάποιο λόγο, συνήθως όταν κάθομαι στο λεωφορείο και κοιτάζω έξω την πόλη. Ευχή και κατάρα για το επόμενο βιβλίο, ανυπομονησία να το πιάσεις στα χέρια σου, να το ανοίξεις, να το διαβάσεις, το συγκριτικό πλαίσιο, ωστόσο, είναι κιόλας διαμορφωμένο, αυστηρό.
Στις τελευταίες σκηνές του In the mood for love, ο άντρας ψιθυρίζει το μυστικό του στον κορμό ενός δέντρου, ύστερα φράζει την τρύπα. Στο εξώφυλλο του Όλα τα δέντρα, ένα ζευγάρι χέρια αγκαλιάζουν έναν κορμό.
Αντιγράφω από το οπισθόφυλλο, κυρίως γιατί, σπάνια συμβαίνει, μεταφέρει το ιδιαίτερο αφηγηματικό κλίμα του βιβλίου, εκτός από την περίληψη της υπόθεσης: «Μια γνωριμία σε ένα πάρτι που θα γίνει φλερτ που θα γίνει μια πτώση που θα γίνει μια σχέση που θα γίνει μια εκδρομή που θα γίνει ένα αρχείο που θα γίνει ένα βιβλίο που θα γίνει ένας τρόπος να σκεφτούμε την επιθυμία, την προσέγγιση και την απόσταση, το χωρισμό, την ανάμνηση, την αφήγηση».
Μέχρι το βράδυ της γνωριμίας το ποτάμι κυλούσε, πότε βάλτωνε και πότε έρεε γάργαρο, πότε βράχοι ανέκοπταν την πορεία, πότε κλίσεις την επιτάχυναν, πότε τσαλαβουτήματα και πότε μακροβούτια, πότε ηλιόλουστο και πότε συννεφιασμένο, πράγματα του ποταμού, όπως και να έχει, της ζωής και του έρωτα, επίσης, πιο πέρα ανοίγεται η θάλασσα, μετά το δέλτα και τα υφάλμυρα ύδατα. Το ποταμόπλοιο, με το έμπειρο πια πλήρωμα, πηγαίνει και έρχεται, μαζί ή σε κόντρα με τη ροή, οι βάρδιες αλλάζουν με το ρολόι, τα λιμάνια περνάν και φεύγουν, το εμπόρευμα αλλάζει, το ποταμόπλοιο αντέχει αρκεί να γίνεται η φόρτωση ισομερώς και με σχέδιο, το φως του προβολέα στο κατάστρωμα σχίζει το σκοτάδι εντείνοντάς το.
Μια ιστορία αγάπης, λοιπόν. Ένα ποτάμι που εγκαταλείφθηκε για ένα άλλο, ένα ποταμόπλοιο που άλλαξε σχέδιο πλεύσης, παρά τη συνήθεια και την ευκολία. Η συνήθεια και η ευκολία, το λεξικό δίνει ορισμούς, όχι συναισθηματικό φορτίο, δεν αναφέρεται σε όρια κόπωσης, πότε η συνήθεια γίνεται ρουτίνα και πότε η ρουτίνα γίνεται ασφυκτική, αυτά το λεξικό δεν τα λέει, δεν λέει επίσης και για παλμούς, για ανατρίχιασμα, για σφιξίματα χαμηλά στο στομάχι, το λεξικό δεν λέει για την παγίδα, τον εγκλωβισμό, την παραίτηση, την ηττοπάθεια, το έτσι είναι. Μέχρι το βράδυ της γνωριμίας αυτά.
Ο έρωτας και τα κλισέ του, θα σκεφτείς. Η γραφή και τα κλισέ της, επίσης. Το διάβασμα και τα κλισέ του, επίσης. Πάμε για μια σειρά από κλισέ: σημασία δεν έχει το τι αλλά το πώς της γραφής, πάντα θα υπάρχει χώρος για ακόμα μια ιστορία αγάπης, το βίωμα και το κοινό έδαφος ανάμεσα σε συγγραφέα και αναγνώστη, η ιδιωτικότητα και η ομοιομορφία, η συγχρονία και η σημασία της, να μερικά από δαύτα.
Ο έρωτας και τα κλισέ του, θα σκεφτείς, το μεγαλύτερο κλισέ το συναίσθημα πως κάθε έρωτας για το υποκείμενό του είναι ξεχωριστός, παρά τα κλισέ, ενίοτε δεν τα βλέπει, δεν τα διακρίνει. Ούτε εμείς τα βλέπουμε, ούτε τα διακρίνουμε, να ακόμα ένα κλισέ, όχι σε σχέση με εμάς, στους άλλους όχι μόνο τα βλέπουμε, όχι μόνο τα διακρίνουμε, αλλά τα βαριόμαστε πια, όπως όλα των άλλων, έτσι κι αυτό.
Κλισέ ακόμα και η περιβόητη πολυσημία, οι άπειρες εκδοχές της χρωματικής διακύμανσης της ανθρώπινης εμπειρίας. Κλισέ και πως ο έρωτας μόνο μπορεί να πλήξει την απομάγευση, να της επιφέρει ένα οδυνηρό πλήγμα, να προσφέρει μια συνθήκη εξαίρεσης στην εμπειρία, κλισέ στο οποίο η λογοτεχνία, η τέχνη εν γένει, καταφεύγει από αρχαιοτάτων χρόνων.
Τα κλισέ, όπως όλα τα πράγματα, καταρρέουν, αργά ή γρήγορα, από το ίδιο τους το βάρος. Κάθε στερεοτυπική μονοσημία βάλλεται από το βίωμα, την ενέργεια της ανάγνωσης, στην προκειμένη περίπτωση. Αυτή είναι η ιστορία ενός έρωτα, ενός ακόμα έρωτα, θα σκεφτείς και δύο δρόμοι θα διαφανούν, το ναι και το όχι της ανάγνωσης.
Η Φακίνου γράφει με ένα τρόπο που, χωρίς να ξέρω να το υποστηρίξω θεωρητικά, τον αισθάνομαι ως μια πύκνωση λεπτομερειών. Η Φακίνου, ο αφηγηματικός της τρόπος, καταφέρνει αυτό το συχνά αταίριαστο ζεύγος να το καταστήσει κάτι παραπάνω από απλώς λειτουργικό, γοητευτικό ή μαγνητικό, σκέφτομαι ως εναλλακτικό χαρακτηρισμό, εκεί που πια δεν σκέφτεσαι με διλήμματα με ενδιαφέρει δεν με ενδιαφέρει, εκεί που πια έχεις απομακρυνθεί από το ακόμα μια ιστορία αγάπης, εκεί που πια ελάχιστα σε ενδιαφέρει αν η ιστορία είναι πραγματική, επιμέρους ή καθολικά, ή μυθοπλαστική, επιμέρους ή καθολικά, γιατί, τι υπέροχο κλισέ, αυτό δεν έχει κανένα νόημα τελικά, ποτέ δεν είχε έξω από την επικράτεια του κοινού, αγαπημένου και προσφιλούς κουτσομπολιού, έξω και πέρα από την ανάγνωση λογοτεχνίας.
Εκτός από λεπτομέρειες, η γραφή της Φακίνου έχει και επαναληπτικά μοτίβα, μικρές φράσεις που επανέρχονται, σκηνικά που υποδέχονται ξανά και ξανά τη δράση, τα πρόσωπα ίδια μα διαφορετικά, για τα ποτάμια τα έλεγε και ο Ηράκλειτος. Επαναληπτικά μοτίβα που δίνουν έναν εσωτερικό ρυθμό στην αφήγηση, λειτουργούν ως ένα σύνολο οστών πέριξ και επί των οποίων η ιστορία συμβαίνει. Η ιστορία αυτού του έρωτα δεν πραγματώνεται εν κενώ, αποκομμένη από ό,τι άλλο συμβαίνει, είναι η συγχρονία στην οποία αναφέρθηκα απαριθμώντας κλισέ παραπάνω, η Αθήνα των τελευταίων χρόνων, της πανδημίας, της δολοφονίας στις ράγες του σιδηροδρόμου, της παρατεταμένης κρίσης, της εργασιακής επισφάλειας, της συναισθηματικής απομόνωσης, αποστείρωσης, της ψηφιακής εγγύτητας, της ετεροντροπής, της ενοχής του προνομίου, ακόμα και του πλέον ελάχιστου. Η συγχρονία δεν πραγματώνεται βεβιασμένα, δεν τοποθετούνται τα τοπόσημα απλά για να τοποθετηθούν, δεν λαμβάνουν διαστάσεις υπερβολικές. Η συγχρονία, βλέπετε, έχει (κυρίως) να κάνει από τον τρόπο με τον οποίο κινούμαστε εντός της, από το ίδιο το γεγονός της κίνησης ίσως, από το γεγονός πως παρ' όλο που, εμείς συνεχίζουμε.
Ο έρωτας πλήττει ποικιλοτρόπως την απομάγευση. Η ματιά της συγγραφέα, επίσης. Η ματιά της συγγραφέα εντός του ερωτικού πλαισίου επιτρέπει στις λεπτομέρειες να αναδυθούν, επιβραδύνει τον χρόνο, επιμένει με ένα πείσμα που ολοένα και χάνεται, το ιδιωτικό καθίσταται απαραίτητο, το ξένο ιδιωτικό δοκιμάζει το υποκειμενικό αντίστοιχό του.
Ο τρόπος της Φακίνου, ο πλήρης και οικειοποιημένος αβίαστα έλεγχος επί της επιτήδευσης στη σύνταξη συγκεκριμένα, λειτουργεί σε διάφορα επίπεδα πέραν της ίδιας της κατασκευής, λειτουργεί, θα έλεγα, και ως ένας πομπός και δέκτης του συναισθήματος, ένα φίλτρο που επιτρέπει στο συναίσθημα να είναι ποικίλο και σύνθετο, άρα ρεαλιστικό, αληθοφανές και οικείο, επιτρέπει τη ροή, τις αντιφάσεις και τις συγκρούσεις, το ταυτόχρονο, το αντιστικτικό, τη λογική και το συναίσθημα, τον έλεγχο και την απώλειά του, την αποτύπωση ενός μονόδρομου, παρά τις τόσες παρακαμπτηρίους, τη λούπα και τα κλισέ, τον τρόπο με τον οποίο γίνεται η βίωση και η εκ των υστέρων επεξεργασία, εκεί φωλιάζει, ως αίσθηση περισσότερο και όχι ως βεβαιότητα, το γιατί της γραφής και από εκεί πηγάζει το γιατί της ανάγνωσης, εκεί εντοπίζεται και η έλξη που ακόμα μια ιστορία αγάπης προκαλεί, ενάντια σε προγνωστικά και αυθαίρετους ορίζοντες προσδοκιών, ένας ανακλαστήρας που αποτυπώνει το από πού και το προς τα πού του βλέμματος.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου