Δευτέρα 16 Νοεμβρίου 2026

Ζόνα - Geoff Dyer

Το πλαίσιο, μέσες άκρες, κάπως ανερμάτιστα ίσως: 

το Ζόνα, με τον υπότιτλο Ένα βιβλίο για μια ταινία σχετικά με ένα ταξίδι σε ένα δωμάτιο, είναι το τρίτο βιβλίο στη σειρά Δοκίμιο των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης, υπεύθυνος Δημήτρης-Χρυσός Τομαράς· αναγνωστικά είχε προηγηθεί το Μυστικά δωμάτια, με τον υπότιτλο Περί ασθένειας, πόνου και σώματος στη λογοτεχνία, ένα υβριδικό δοκίμιο για τη λογοτεχνία με έντονο αυτοβιογραφικό χαρακτήρα· η συγγένεια που νιώθω με κείμενα όπως αυτά, όχι συγκριτικά, επιμένω να διευκρινίζω, ακριβείς απαντήσεις στο ερώτημα τι ακριβώς κάνεις σε αυτό το ιστολόγιο αν δεν είναι κριτική, παίζοντας με τις λέξεις, πάντα παίζοντας με τις λέξεις, είχα σκεφτεί και σε ανύποπτο χρόνο είχα εισάγει το αυτοκριτική, κατά το αυτοδοκίμιο και το αυτομυθοπλασία· λίγο καιρό πριν την έκδοση του βιβλίου του Τζεφ Ντάιερ, είχε προηγηθεί η πλήρης έκδοση, σε μετάφραση του Γιώργου Πινακούλα, του Πικνίκ στο πλάι του δρόμου των αδερφών Στρουγκάτσκι, απ' το οποίο ο Ταρκόφσκι εμπνεύστηκε το Στάλκερ, την ταινία που προαναγγέλλεται στον υπότιτλο, η Ζόνα, η μυστηριώδης, αποκλεισμένη και φυλασσόμενη περιοχή, στο κέντρο της οποίας υπάρχει ένα δωμάτιο· η σχέση βιβλίου ταινίας είναι ένα κατατοπιστικό παράδειγμα γονιμοποίησης, τέχνη έμπνευση και πάλι τέχνη, εκεί που το ακριβές δεν είναι χαρακτηρισμός τιμής.

Επί προσωπικού: 

το 2003, φοιτητής στην Ιταλία, γνώρισα τον Ά., ήθελε να γίνει σκηνοθέτης, ανέλαβε με χαρά και προσήλωση τον κινηματογραφικό μου γραμματισμό,  του χρωστάω πως είδα Ταρκόφσκι στη μεγάλη οθόνη. Δέκα χρόνια αργότερα, παλεύοντας με τις εξαρτήσεις μου, διάβασα το Σημείο Ωμέγα του ΝτεΛίλλο, που παρότι θαυμάζεται για τα μεγάλα μυθιστορήματά του, εγώ έχω ιδιαίτερη αδυναμία σε εκείνες τις μεγάλες νουβέλες του, όπως αυτή, για τον τρόπο που διαχειρίζεται, κυρίως επιβραδύνοντας, τον χρόνο, σε εκείνο το βιβλίο υπάρχει μια 24ωρη προβολή που προβάλλεται διαρκώς χωρίς διακοπή σε μια σκοτεινή αίθουσα του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης στη Νέα Υόρκη, ορίστε το δωμάτιο. Κάπου στα ενδιάμεσα, διάβασα το Σμιλεύοντας τον χρόνο, ένα από τα πλέον σημαντικά βιβλία της βιβλιοθήκης μου, για τη δημιουργία, για την αγωνία της ύπαρξης, για τον τρόμο της γραφειοκρατικής σπείρας, για τον τόπο συγκέντρωσης όλων αυτών, το χαρτί. Στη βιβλιογραφία σχετικά με τον Ταρκόφσκι, καλό είναι να συμπεριλάβει κανείς και το έργο του Παντελή Μπουκάλα, Ο Χριστός στα χιόνια/Εφτά νύχτες στον κόσμο του Αντρέι Ταρκόφσκι.

Σχετικά με την ανάγνωση:

συγγραφέας-μεταπράτης ο Ντάιερ, διόλου υποτιμητικά, αντίθετα απαιτητικά, ο αναγνώστης, ωστόσο, οφείλει εκ προοιμίου να τον δεχτεί στο μπούνκερ του, η σήμανση υπάρχει, εδώ δεν θα βρει κανείς ένα δοκίμιο με την ακριβή έννοια του όρου, αποκλειστικά τεχνικό και ερμηνευτικό ή διαθεματικό με κάποια άλλη συνιστώσα της ανθρώπινης σκέψης, τη φιλοσοφία ή τη θεολογία, για παράδειγμα, εδώ ο συγγραφέας-μεταπράτης μετέρχεται όλων αυτών, όχι μόνο ως βιβλιογραφία, αλλά και ως πρώτη ύλη στη σύνθεση, προσθέτοντας, ενισχύοντας, επισημαίνοντας τη δική του παρουσία, να εξηγήσει, πρώτα και κύρια στον εαυτό του, θαρρώ, τι είναι εκείνο που κατέστησε το Στάλκερ ορόσημο στο μονοπάτι του εδώ και τρεις δεκαετίες, η προειδοποίηση, όχι αντίστοιχα αυστηρή με εκείνη στη Ζόνα, είναι παρούσα, αν δεν σας ενδιαφέρει πώς λειτούργησε η ταινία στη ζωή κάποιου, μην προχωρήσετε· ο Ντάιερ είναι απαλλαγμένος από μία βασική υποχρέωση, να πείσει, να εξηγήσει, να υποστηρίξει πως το Στάλκερ είναι μια σπουδαία ταινία γενικά και αόριστα για την ιστορία του κινηματογράφου, έχει αναλυθεί και εδραιωθεί επαρκώς κάτι τέτοιο, άλλωστε, η θέση της ταινίας στον παγκόσμιο κινηματογράφο ελάχιστα σχετίζεται με την επιρροή, το στοίχειωμα, θα πω καλύτερα, της ταινίας στη ζωή του, η θέση της, ωστόσο, υπήρξε καθοριστική για το πλήθος του υλικού σχετικά με αυτή.

Ακόμα λίγα:

υπάρχει η παγίδα, προφανώς και υπάρχει, να αναδυθεί εκείνος και να σκιάσει την ταινία, Εγώ είδα την ταινία αντί για εγώ είδα την Ταινία, πάντα το παιχνίδι με τις λέξεις, η ταινία είναι εκείνη που συνεχίζει άμεσα ή έμμεσα να προσφέρει, μια πηγή που αναβλύζει, η επιμονή, η επιστροφή, μια νέα τεχνική ίσως, επιτρέπουν στο υποκείμενο να επιστρέψει ξανά και ξανά σε μια ταινία που διαπραγματεύεται ανάμεσα σε άλλα ακριβώς την έννοια της επιστροφής από τη Ζόνα, και αν οι ταξιδευτές το επιχείρησαν άπαξ, ο Στάλκερ είναι εκεί και το επαναλαμβάνει, όποτε εκδηλώνεται ενδιαφέρον για αυτή την ιδιότυπη ξενάγηση· θα μπορούσε, σκέφτομαι, να είναι ένα όνειρο, ένα συμβάν από το παρελθόν, μια φωτογραφία, στον Προυστ αρκούσε μια μυρωδιά, για τον Ντάιερ ήταν, ανάμεσα σε άλλα σίγουρα, το Στάλκερ, ένα σταθερό σημείο επί του οποίου χαράσσει, ξύνει, διαμορφώνει, αφαιρεί ή ανασύρει· ό,τι ζηλεύω και στη συγγραφή και σε κείμενα όπως του Ντάιερ, την αίσθηση της επικέντρωσης, το τριγύρισμα της μέλισσας γύρω από το αντικείμενο του θαυμασμού, η προσέγγιση από πλείστες γωνίες, η επιστροφή και η επιμονή, η έρευνα, η βιβλιογραφία, το αντικείμενο που ολοένα και μεγαλώνει και φανερώνει, το συναίσθημα, οι σκέψεις, η σχέση με τον εαυτό, η αφορμή.

Προς ένα τέλος: 

και αν οι σκέψεις, οι παρατηρήσεις ή οι ερμηνείες καταστατικά ανάγονται στη σφαίρα του υποκειμενικού, κρινόμενες αναπόφευκτα, ανάλογα με τον βαθμό εξοικείωσης του αναγνώστη με το έργο του Ταρκόφσκι, δεν βρίσκεται εκεί το ζουμί, αλλά στη διώρυγα, στο διάκενο μεταξύ του παραλήπτη-θεατή και του πομπού-συγγραφέα, του μεταπράτη είπα παραπάνω, και το ενδιαφέρον, αν προκύψει, δεν έχει ένα χαρακτήρα κλειδαρότρυπας, δεν απασχολεί το αυστηρά προσωπικό, αν είχε χωρίσει ή όχι ακόμα την τότε κοπέλα του, αλλά ταυτόχρονα απασχολεί, θέλω να πω πως στο χώρισε δεν χώρισε υπάρχει ένα νήμα που έρχεται και συναντά κάτι στο παρελθόν του αναγνώστη, όχι με ακρίβεια, τα είπαμε για το ακριβές, αλλά αναλογικά, συνειρμικά, ξεσηκωτικά, εκείνο το χώρισε δεν χώρισε είναι που παίρνει από το χέρι την τέχνη, δεν έχει ανάγκη το κεφαλαίο ταυ, και την ενσωματώνει στο ίδιο το σώμα και την ίδια την καθημερινότητα, έρχεται και συναντά το σημείο της επαφής, την ανάγκη μας όχι απλώς να λαμβάνουμε αλλά και να μεταπωλούμε, γιατί σε αυτό το γιουσουρούμ κάτι παραπάνω για εμάς τους ίδιους θα συλλάβουμε, στη Ζόνα εκείνη όπου κάποιοι επιστρέφουν ξανά και ξανά, όπου οι φυσικοί νόμοι δεν μοιάζει να υπακούν, όπου το δωμάτιο που μέσα του ο καθένας μπορεί να ζητήσει ό,τι επιθυμεί -και μένει βουβός, ξανά και ξανά- είναι εκεί, αυτή η ριμάδα η επιστροφή, αυτό το πράγμα της ζωής, το ανεξήγητα δύσκολο που κάπως η τέχνη του άλλου προσφέρει θαλπωρή, η τέχνη, με όποια μορφή κάθε φορά, είναι η προσωπική μας Στάλκερ, που μας ξεναγεί ξανά και ξανά στη Ζόνα μας, και πότε όλα μοιάζουν ίδια και όμοια, πότε ξαφνικά κάπου πέφτει το φως, κάτι φανερώνεται, κάτι αναστατώνεται, κάτι συμβαίνει, να ένα ακόμα ορόσημο, να ένα πριν και μετά, να η ανάγκη να επισημάνουμε, να λεκτικοποιήσουμε το τι συνέβη εκεί, να η αντίληψή μας που δοκιμάζεται.

υγ. Για τα Μυστικά δωμάτια περισσότερα θα βρείτε εδώ, για το Πικνίκ δίπλα στο δρόμο εδώ, για το Ο Χριστός στα χιόνια/Εφτά νύχτες στον κόσμο του Αντρέι Ταρκόφσκι εδώ, για το Σημείο Ωμέγα του ΝτεΛίλλο εδώ.
υ.υγ. Αν θέλετε να «με κεράσετε έναν καφέ», μπορείτε εδώ!
  
Μετάφραση Δημήτρης Κοτσέλης - Πιέτρο Ραντίν
Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης  

Πέμπτη 12 Νοεμβρίου 2026

Οι εραστές του πάγου - René Barjavel

Είχα διαβάσει την Επικράτηση, ήμουν σε διάθεση για λογοτεχνία επιστημονικής φαντασίας, υπήρχε ένα βιβλίο στην ετοιμόρροπη στοίβα, Οι εραστές του πάγου, το είχα ξεχωρίσει όταν είχε βγει, θα το διαβάσω, σκέφτηκα και το άφησα στη στοίβα, τώρα έμοιαζε να είναι η στιγμή για αυτό το βιβλίο που εκδόθηκε το 1968 στη Γαλλία, κυκλοφόρησε στα ελληνικά λίγους μόνο μήνες πριν, σε μετάφραση Χαράς Σκιαδέλλη, από τις εκδόσεις Στερέωμα.

Εν συντομία η υπόθεση, χωρίς διάθεση για αχρείαστες αποκαλύψεις. Μια διεθνής αποστολή στον παγωμένο νότο, ερευνητές που μαζεύουν στοιχεία, κάνουν μετρήσεις, συγκρίνουν, αναλύουν, υποθέτουν, καταρρίπτουν ή επιβεβαιώνουν, ξάφνου, στην απόλυτη σιγή, ένα σήμα φτάνει στις οθόνες των μετρητών, ένα χιλιόμετρο βάθος, ένα κομμάτι πάγου που χρονολογείται εννιακόσιες χιλιάδες χρόνια πριν, ένα ευδιάκριτο σήμα, χωρίς καμιά αμφιβολία, όλοι συμφωνούν σ' αυτό, συναγερμός, ενθουσιασμός, επιτάχυνση, η επιστημονική κοινότητα κρατάει την ανάσα της, σε ζωντανή μετάδοση η ανθρωπότητα παρακολουθεί τις εξελίξεις.

Μια που το έπιασα στα χέρια μου, μια που το άφησα γυρίζοντας την τελευταία σελίδα, σίγουρα μεσολάβησαν κάποιες μέρες, διαλείμματα υπήρξαν, ωστόσο, η αίσθηση ήταν πως το διάβασα μια και έξω, τόσο με μάγκωσε στις δαγκάνες του το βιβλίο αυτό, με εγκλώβισε σε εκείνα τα παγωμένα βάθη της ανασκαφής. Και ξέρετε ποιο είναι το κάπως περίεργο ή μη αναμενόμενο; Ο γλυκός αυτός εγκλωβισμός δεν έμοιαζε να είναι απότοκο αποκλειστικά και μόνο του σασπένς, του τι θα γίνει παρακάτω, αλλά της ίδιας της αφήγησης, της ατμόσφαιρας, του όλου σκηνικού, μου άρεσε πολύ το βιβλίο που διάβαζα, απολάμβανα κάθε σελίδα, δεν βιαζόμουν να φτάσω στο τέλος, απλώς και μόνο για να δω τι έγινε τελικά.

Σκεφτόμουν κι εγώ με όρους ερευνητικούς, θα περνούσε κάτω από το αναγνωστικό μου ραντάρ, το επαναλάμβανα διαρκώς, όταν με ρωτούσε κάποιος τι διαβάζεις, όταν αναλογιζόμουν πόσο πολύ μου αρέσει το βιβλίο αυτό, επιστημονική φαντασία από τη δεκαετία του '60, ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε μέσα στην θύελλα του '68 στη Γαλλία, που μεταφράστηκε μόλις πριν λίγο καιρό, θα περνούσε κάτω από το αναγνωστικό μου ραντάρ, παραλίγο.

Αφήνοντας απέξω το κομμάτι της πλοκής, τις ανατροπές και τα ευρήματα, το μυθιστόρημα επιμένει να έχει παλμό, ο μανδύας της υπόθεσης δεν είναι διόλου πρόχειρα ραμμένος, διαθέτει την απαραίτητη αυτονομία, έρχεται και αγκαλιάζει το πώς και τι, το σήμα από τα παγωμένα βάθη επιμένει, το μυθιστόρημα δεν υστερεί, δεν συνθλίβεται υπό το βάρος μιας πρωτότυπης και έξυπνης ιδέας, αυτό μπορεί να κάνει ένα καλό μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας, να προσδώσει υπεραξία στην ανάγνωση, να προσθέσει στη συνολική εμπειρία, να μην αρκεστεί απλώς και μόνο στην αφορμή, να απλώσει κλαδιά και ρίζες.

Κάτι απαραίτητο σε βιβλία όπως αυτό είναι η γρήγορη προσαρμογή του αναγνώστη στο πεδίο, λίγα λόγια στην υποδοχή, ένας πρόλογος πριν περάσει στην κυρίως σάλα εκείνος. Είναι σημαντικό φτάνοντας εκεί οι απορίες να μην ξεχειλίζουν, ώστε να μπορέσει ο αναγνώστης να νιώσει άνετος στη θέση του, να απολαύσει και να μην χαθεί. Η άνεση του αναγνώστη, ωστόσο, δεν πρέπει να συμβεί εις βάρος του οικοδομήματος που φιλοδοξεί να κατασκευάσει ο συγγραφέας, η απλοποίηση είναι ένας μύκητας καταστροφικός, μια ισορροπία οφείλει να διατηρηθεί, το οικείο και το ανοίκειο, πότε το ένα πότε το άλλο, συνήθως ταυτόχρονα, ο Μπαρζαβέλ τα καταφέρνει περίφημα και σ' αυτό το κομμάτι, η μετάφραση, επίσης.

Εξήντα χρόνια πριν γραμμένο, ελάχιστα παλιακό μοιάζει σήμερα. Ο τρόπος με τον οποίο ο συγγραφέας διαχειρίζεται τις τεχνολογικές δυνατότητες είναι καθοριστικός, αλλά είναι μόνο η μια όψη, η άλλη έχει να κάνει με το διακύβευμα, το σήμα που καταγράφεται από ένα ασύλληπτα χρονικά παλαιό βάθος, και δεν μένει μόνο σε αυτό, αλλά η πρόσληψη του γεγονότος, ο τρόπος με τον οποίο οι ισχυρότερες δυνάμεις προσεγγίζουν τη διαδικασία, η πολιτική συνθήκη στον πυρήνα. Δεν είμαι εξοικειωμένος με το οικολογικό κίνημα της εποχής, δεν ξέρω αν στην ατζέντα υπήρχε ήδη η υπερθέρμανση του πλανήτη, ωστόσο σήμερα, το ενδεχόμενο να μη χρειαζόταν μια γεώτρηση για να ανέλθει ο πομπός στην επιφάνεια, παρέα με τα σαρκία των μαμούθ στη Σιβηρία, είναι κάτι παραπάνω από οφθαλμοφανές και αναμενόμενο.

Μου άρεσε το βιβλίο αυτό πολύ, η ατμόσφαιρά του, κυρίως, ο τρόπος που οι λέξεις έμπαιναν σε σειρά, η ιστορία άπαξ και το εύρημα εμφανίστηκε και πυροδότησε την πλοκή, το αφηγηματικό παρόν της επιχείρησης και οι αναλήψεις από ένα ασύλληπτα μακρινό παρελθόν, οι αρθρώσεις μεταξύ των μερών, το συνολικό οικοδόμημα, θα περνούσε κάτω από το αναγνωστικό μου ραντάρ, παραλίγο, ο Μπαρζαβέλ αποδείχτηκε σπουδαίος, διόλου παρωχημένος παρότι φαινομενικά σουλατσάρει σε μια αρένα όπου κάθε μέρα πραγματοποιείται ένα νέο βήμα, εκεί όπου το νέο αμέσως παλιώνει, ακριβώς γιατί δεν εγκλωβίστηκε σε αυτό, διέκρινε και απέδωσε τις στρώσεις, με τη διαρκή παρουσία του κρύου και την αντίστιξη της ζεστασιάς, ακόμα και σε σεκάνς κυνηγητού σε μια φουτουριστική πόλη του μακρινού παρελθόντος, όσο το σκέφτομαι τόσο αυτό το βιβλίο είναι της εποχής του, το θέτω έτσι ανοιχτά, αυτό το βιβλίο, που κυκλοφόρησε πρόσφατα και το διάβασα μόλις τώρα, είναι της εποχής του, της εποχής αυτής, της κάθε εποχής, όπως τα καταφέρνει η καλή λογοτεχνία επιστημονική φαντασίας να είναι, δηλαδή.

Εκεί που δεν το περιμένεις, με τις άμυνες υποτονικές, να ένα πολύ ωραίο βιβλίο.

υγ. Για την Επικράτηση, που έμμεσα άπλωσε το νήμα, περισσότερα θα βρείτε εδώ.
υ.υγ. Αν θέλετε να «με κεράσετε έναν καφέ», μπορείτε εδώ!

Μετάφραση Χαρά Σκιαδέλλη
Εκδόσεις Στερέωμα

Δευτέρα 9 Νοεμβρίου 2026

Ιστορίες φαντασμάτων - Siri Hustvedt

«Είμαι ζωντανή. Ο σύζυγός μου, ο Πολ Όστερ, είναι νεκρός». Δελτίο παρόντος, συνοπτικό και ακριβές. Εκείνος διαγνώστηκε με καρκίνο, έκανε κάποιες θεραπείες, δεκαοχτώ μήνες αργότερα πέθανε στο σπίτι τους, εκείνη ήταν παρούσα, μέχρι το τέλος, τώρα κάθεται στο γραφείο της και κάνει αυτό που κάνει, γράφει για να —ένα κενό απλώνεται στην αναμονή του ρήματος— γράφει για να τι. Γράφει για να συνεχίσει, αυτό είναι το δικό μου ρήμα, γράφει γιατί δεν ξέρει να κάνει κάτι άλλο, ακούγεται κάπως αυτό, το ξέρω, διαβάζει και γράφει, αυτό κάνει, θα συζητούσε μαζί του, θα του έδινε να διαβάσει, τώρα εκείνος δεν είναι εδώ, εκείνη διαβάζει και γράφει γι' αυτό το γεγονός, για την απουσία του.

Δεν μπορώ να πάψω να ακούω το κακόηθες, γράφει για να εκμεταλλευτεί, για να καπηλευτεί, δεν μπορώ να πάψω να το ακούω, ο απόηχος της εποχής, η απομάγευση, ο μονοσήμαντος κόσμος που επιβάλλεται, όλα γίνονται για έναν λόγο, όλα καταλήγουν στα λεφτά, ούτε καν στη δόξα. Άργησα να βρω το δικό μου ρήμα για να συμπληρώσω την τελική πρόταση, ο απόηχος ήταν κιόλας παρών, με το που διάβασα για την επικείμενη έκδοση του βιβλίου, στις πρώτες σελίδες, στη διάρκεια, ξεπλύθηκε εντελώς με τα δάκρυα στις τελευταίες σελίδες, γραφεί για να συνεχίσει, αν η απάντηση θα μπορούσε ποτέ να είναι τόσο απλή και μονοδιάστατη. Αξιολογώ τον θυμό που νιώθω στον απόηχο του κακοήθους, ως αντίδραση απέναντι στο σιωπηλό και απρόσωπο, γιατί να με ενδιαφέρει, γιατί να με κινητοποιεί και να με φορτίζει τόσο έντονα, γιατί μόλις στη δεύτερη παράγραφο να σταθώ απέναντί του, τον αξιολογώ και τον τοποθετώ σ' αυτή την αναγνωστική σημείωση.

Στην αφήγηση, στη λογοτεχνία στην προκειμένη περίπτωση, καθένας ψάχνει κάτι δικό του, κάτι διαφορετικό, λέω το προφανές, για να ξορκίσω εντελώς τον απόηχο, για να διαταράξω τη μονοσημία, για να μην ξεχάσουμε όσα ξέρουμε, καθένας ψάχνει κάτι δικό του, είτε γράφει, είτε διαβάζει. Η λογοτεχνία πένθους, υποκατηγορία βασική της λογοτεχνίας του προσωπικού, είναι ανάμεσα σε εκείνα που ψάχνω. Το αναπόφευκτο. Εξαρχής είχα κατά νου το βιβλίο της Τζόαν Ντίντιον, Η χρονιά της μαγικής σκέψης, ένα από τα πιο σημαντικά βιβλία που έχω διαβάσει, πέρα από τα όποια, στενά πάντως, λογοτεχνικά κριτήρια, σημαντικό.

Δύο γυναίκες, η Τζόαν και η Σίρι, συγγραφείς αμφότερες, που χάνουν τους συζύγους τους, η μία ξαφνικά, την ώρα που βρίσκεται στην κουζίνα, τον φωνάζει και δεν απαντάει, ένα από τα αστεία του, σκέφτεται, εκείνος είναι νεκρός, και η άλλη, η αρχική γνωμάτευση, οι όποιες ελπίδες της θεραπείας, οι άγρυπνες νύχτες, οι πόνοι, η νοσηλεία, τα πάνω και τα κάτω, το τέλος. Ποια ξεκινά από καλύτερη θέση στο κουλουάρ του πένθους; Η Σίρι είχε άραγε τον ενάμιση εκείνο χρόνο για να προετοιμαστεί;

Σκέφτομαι κάτι ίσως χαζό, που όμως με χτυπάει πίσω από το κάθε γόνατο. Το τηλέφωνο να χτυπάει. Η ανακοίνωση από την άλλη άκρη της γραμμής. Η διατάραξη του χρόνου. Η ανάδυση της αγωνίας, ποια ήταν η τελευταία φορά που μιλήσαμε, μήπως τον αποπήρα, μήπως της φώναξα. Ποια ήταν η τελευταία ατάκα πριν πέσει η αυλαία. Η εναπόθεση στο τυχαίο ενώ στο στασίδι δίπλα στο κρεβάτι, οι λογαριασμοί, οι αγκαλιές, τα γλυκόλογα, το χάδι στα μαλλιά, πρώτα για τους λογαριασμούς είπα, γαμώτο.

Η Σίρι γράφει για τον Πολ και γράφοντας για τον Πολ αναπόφευκτα γράφει και για εκείνη όχι μόνο υπό το εμείς αλλά και υπό το δικό της εγώ, η Σίρι και ο Πολ. Πρόσφατα διάβασα το Η γυναίκα που τρέμει, εξοικειώθηκα, όχι μόνο για τον τρόπο της στη μη μυθοπλασία, γι' αυτή τη διαύγεια που αποπνέει η παρατήρησή της και η μεταφορά της, κυρίως αυτό, στο χαρτί, σαν να μπορεί να διαχωριστεί από την εαυτή της και να μιλήσει ως παρατηρήτρια, εξοικειώθηκα όμως μαζί της σε εκείνο το εισαγωγικό συμπλήρωμα της τελικής πρότασης, γράφει, είπα, για να συνεχίσει, γράφει, συνέχισα, γιατί δεν ξέρει να κάνει κάτι άλλο, και αυτό ίσως να ακούστηκε κάπως, αλλά η εξοικείωση το απαλλάσσει, η Σίρι διαβάζει, όταν κάτι την απασχολεί διαβάζει με μανία και σε βάθος, δίνεται ολοκληρωτικά στην ανάγκη της να καταλάβει, αυτό κάνει και εδώ, και όπως στη νευρολογική της περιπέτεια/αναζήτηση είχε πλάι της και τον φόβο ή την αγωνία της ασθένειας, έτσι και εδώ έχει πλάι της το πένθος, το συναίσθημα της απώλειας, τη δυσκολία να σηκωθεί από το κρεβάτι, να αναλάβει.

Ο Πολ Όστερ υπήρξε ένας από τους αγαπημένους μου συγγραφείς. Παρέα με το έργο του, οι συνεντεύξεις και όσα άλλα της εξωμυθοπλαστικής επικράτειας, μια οικειότητα αναδύεται, κάποιος που ήξερα πέθανε, κάποια που τον ήξερε, όσο μπορούμε να ξέρουμε κάποιον, ακόμα και όταν μετά από σαράντα τόσα χρόνια μαθαίνει τυχαία πως τα κόκκινα σώβρακα τα αγόραζε επειδή ήταν στο πακέτο της προσφοράς και απέφευγε να τα φοράει, ναι, εκείνος έχει πεθάνει και εκείνη μας λέει για τα κόκκινα σώβρακα που δεν τα προτιμούσε, εκείνη δεν το ήξερε, δεν είχε καν παρατηρήσει πως ήταν σαν καινούργια μέσα στο συρτάρι, σε αυτό έγκειται η οικειότητα, αν κάτι αναπτύσσεται αυτή είναι, η οικειότητα, και κάτι τέτοιες λεπτομέρειες καταρρίπτουν την ψευδαίσθηση, απομένει η συμφιλίωση, κάποια, λοιπόν, που τον ήξερε αρκετά μας μιλάει για εκείνον και για εκείνους και για εκείνη την ίδια, ενώ προσπαθεί να διαχειριστεί τη νέα συνθήκη, την απουσία του.

Η γραφή της Χούστβεντ έχει γωνίες, στο μη μυθοπλαστικό φαίνεται πιο έντονα, η εξοικείωση στην οποία αναφέρθηκα με διευκόλυνε, αλλιώς θα πάλευα τόσο με την αίσθηση επιτήδευσης όσο και με την ψυχρότητα που απορρέει από τη διαύγεια στην παρατήρηση και τη γραφή της, ιδιαίτερα όταν διαπραγματεύεται το ότι για πολλούς υπήρξε πάντοτε η γυναίκα του σπουδαίου συγγραφέα Πολ Όστερ, μια μούσα. Όσο διάβαζα, μήτε ο απόηχος, μήτε οι ενστάσεις, μήτε η λογοτεχνική αξία διέκοπταν την πράξη. Μόλις έκλεινα το βιβλίο και μέχρι να το ανοίξω ξεπηδούσαν ξανά. Ίσως γιατί δεν υπήρχε αυτό το σασπένς, το χειρότερο είχε κιόλας συμβεί, πριν ακόμα φτάσει το βιβλίο εδώ, ο Πολ είναι νεκρός. Ο Πολ Όστερ δεν θα γράψει άλλο βιβλίο, αν θέλω να είμαι ειλικρινής, αυτό σημαίνει για μένα ο Πολ Όστερ είναι νεκρός. Κι όμως επέστρεφα στην ανάγνωση, μη φανταστείτε, πέντε ή έξι φορές ήταν αρκετές, τα δάκρυα ξέπλυναν, η ανάγνωση έλαβε τέλος, κάτι ακόμα έμενε ωστόσο.

Παρότι οι Ιστορίες φαντασμάτων δεν είναι μια βιογραφία του Πόλ Όστερ, το έργο του, ιδιαίτερα η Τριλογία της Νέας Υόρκης, βρίσκεται συχνά πυκνά στο προσκήνιο της ανάσυρσης στην επιφάνεια, μέτρησα τα χρόνια, δεκαπέντε, τόσα είχαν περάσει, ήταν αρχές καλοκαιριού και κάθε μεσημέρι έριχνε μια δυνατή μπόρα, αγόρασα τη Γυάλινη πόλη, υπήρχε μια αισιοδοξία στην ατμόσφαιρα, ίσως επειδή η βροχή άφηνε καθαρή την πλατεία πίσω της, η αρχή της γνωριμίας μας συνέβη μια μέρα του Ιούνη, μόλις είχε σταματήσει να βρέχει. Σήκωνα το βλέμμα και κοίταζα στο ράφι, η απόφαση για επιστροφή λήφθηκε με συνοπτικές διαδικασίες, σκέφτομαι, θέλω να πιστεύω, όποιο από τα δύο, πως αυτό είναι ένα ζητούμενο του βιβλίου αυτού, ο αποχαιρετισμός στον συγγραφέα να τελειώσει, μέχρι την επόμενη φορά, με ένα δικό του βιβλίο και όχι με ένα βιβλίο για εκείνον.

υγ. Ένα νήμα για τα υπόλοιπα βιβλία της Χούστβεντ που κυκλοφορούν στα ελληνικά θα βρείτε εδώ. Ένα αντίστοιχο για τον Όστερ εδώ. Για το Η χρονιά της μαγικής σκέψης περισσότερα διαβάζετε εδώ. 
υ.υγ. Αν θέλετε να «με κεράσετε έναν καφέ», μπορείτε εδώ!

Μετάφραση Ιωάννα Ηλιάδη
Εκδόσεις Μεταίχμιο 

Πέμπτη 5 Νοεμβρίου 2026

Χτύπημα στο κεφάλι - Mike McCormack

Πριν από επτά χρόνια κυκλοφόρησε το Κόκαλα από ήλιο, του ίδιου του βιβλίου προπορευόταν η τεχνική επιλογή του συγγραφέα για μια αφήγηση χωρίς τελεία, ακόμα και σε μια πρότερη, τότε πονηρή, από το τώρα ιδωμένη ωστόσο αθώα, ψηφιακή εποχή, αυτό ήταν κάτι που υπερίσχυε του ίδιου του βιβλίου. Παρά τον εκδοτικό οίκο, παρά τον μεταφραστή, παρά τη χώρα προέλευσης, μ' εκείνο το χωρίς τελεία μια απόπειρα εντυπωσιασμού πρόβαλε στο βάθος του ορίζοντα των προσδοκιών που είχα γι' αυτό το βιβλίο. Συμβαίνει, ενίοτε, η κατάρρευση του ορίζοντα να προκαλεί ενθουσιασμό, η όποια επιφύλαξη πήγε στον διάβολο, η αναγνωστική απόλαυση ούτε που κοντοστάθηκε να τη θρηνήσει. Τόσο πολύ μου είχε αρέσει το βιβλίο αυτό, που αναπόφευκτα έψαξα να βρω μήπως τυχόν και κάτι άλλο δικό του κυκλοφορούσε στα ελληνικά, παρότι ήταν μια συλλογή διηγημάτων, αγόρασα το Χτύπημα στο κεφάλι και το έφερα σπίτι. Και έτσι πρόσφατα, όταν σκέφτηκα ξανά τα Κόκαλα από ήλιο, αποφάσισα να το τραβήξω από τα χαμηλά, να το ξεσκονίσω και να το φέρω στον καναπέ μαζί μου. Η λογοτεχνική σειρά παρα-μόρφωση των εκδόσεων Οξύ είναι συνυφασμένη στο μυαλό μου με το παράδοξο και τον τρόμο, περιλαμβάνει ωστόσο μερικούς φοβερούς τίτλους· το είχα και αυτό στο μυαλό μου.

Δεκαέξι διηγήματα, διαφορετικής έκτασης, περιλαμβάνει η συλλογή, το τελευταίο, το πλέον εκτενές, είναι αυτό που δίνει το όνομα και το στίγμα. Η πρώτη φράση στο κάθε διήγημα είναι καθοριστική, δημιουργεί ένα χρονικό παραβάν, ένα πριν και ένα μετά, κάτι ανησυχαστικό φέρει τις περισσότερες φορές ή μια κάπως βίαιη ρίψη του αναγνώστη στα ανοιχτά της ιστορίας, ορίστε μια συρραφή: Όταν άνοιξα την πόρτα και την είδα να στέκεται εκεί σαν ψεύτικη, καλυμμένη απ' την κορφή μέχρι τα νύχια με μια μοντέρνα παραλλαγή τσαντόρ, μία και μοναδική χυδαία σκέψη καρφώθηκε στο μυαλό μου: ήθελα να γονατίσω μπροστά της, στην πιο γλυκιά έκφραση σεξουαλικής λατρείας, και να την γλείψω ολόκληρη/ Αχ, μητέρα, όχι πάλι τα ίδια/ Τρία κιλα σφυρήλατου σιδήρου επί στειλεού από ξύλο καρυδιάς και στερεωμένα με ατσάλινες σφήνες/ Γύρισα σπίτι έχοντας θάψει πριν από λίγο το γιο μου, η τουλάχιστον έτσι νομίζω/ Η πρώτη μου επαφή με τον Τόμας Κρούμλες ήταν το 1984 όταν παρουσίαζε κάποια έργα του μαζί μ' ένα μικρό σύλλογο καλλιτεχνών στην περιοχή Τεμπλ Μπαρ του Δουβλίνου/ Απ' την πρώτη στιγμή που τον γνώρισαν, άρχισαν να τον φωνάζουν μικρό, άλλοτε πάλι μικρό από την Ιρλανδία, κυρίως όμως σκέτο μικρό - ασχέτως αν είχε κλείσει τα δεκαοχτώ και ήταν ήδη ψηλότερος από τους περισσότερους άνδρες του συνεργείου/ Στη σχετική ρήτρα της διαθήκης του παππού μου αναφέρονται τα εξής: Ο κάτωθι υπογεγραμμένος, Κρίστοφερ Μονκ, έχων σώας τα φρένας, αφήνω στον εγγονό μου Πήτερ το δικό μου έργο ζωής, το Μηχάνημα/ Είναι ζήτημα ημερών πλέον, ζήτημα ημερών/ Τη δεύτερη φορά που η μητέρα μου έμεινε έγκυος, κι ενώ βρισκόταν στον πέμπτο μήνα της εγκυμοσύνης της, ο πατέρας μου άρχισε να ασχολείται με τις λεπτομέρειες της αθανασίας της αδερφής μου/ Έμεινα με το στόμα ανοιχτό, θα 'παιρνα όρκο ότι άκουσα το σαγόνι μου να χτυπάει στο πάτωμα/ Όπως τα πλήθη που προηγήθηκαν και τα πλήθη που θα ακολουθήσουν, τον συνάντησα δίπλα στον ίδιο του τον τάφο με το που έφθασε απ' τον άλλο κόσμο/ Το ίδιο απόγευμα που έβαλα φωτιά στην αριστερή πτέρυγα του σπιτιού μας, ο πατέρας μου μού είπε ότι με μισούσε/ Το τελευταίο μας καλοκαίρι κόντευε να τελειώσει και, όταν πια ήρθε ο Οκτώβρης, είχαμε ξεμείνει από ναρκωτικά κι από δουλειά και, μέρα με τη μέρα, οδεύαμε αναπόφευκτα προς της μελαγχολία του φθινοπώρου/ Τον Σπίντι Ράιαν δεν τον ένοιαζε τίποτα/ Στο σημείο ελέγχου είχαν μαζευτεί καμιά δεκαριά οχήματα· ένα απ' αυτά ήταν και το τζιπ μου/ Τώρα που το ξανασκέφτομαι εκ των υστέρων, φαντάζομαι ότι υπήρχαν κι άλλοι τρόποι να βουτήξουμε τα μπουκάλια, πολύ πιο εύκολοι.

Φαινομενικά δεν έμοιαζε να ικανοποιείται η συνθήκη/επιθυμία επιστροφής που είχα κατά νου, το γνώριμο και αναμενόμενο απουσίαζε, ένα βιβλίο, σύμφωνοι, δεν μπορεί να λειτουργήσει άκρως αντιπροσωπευτικά, παρότι η τεχνικότητα στη γραφή, αυτή η χωρίς τελεία κατηφορική ανάληψη από τον ταμιευτήρα του παρελθόντος ενός μεσήλικα που έρχεται αντιμέτωπος με το ως τώρα, μια ανεπαίσθητη σεισμική δόνηση, ένα τίποτα έσπρωξε το καπάκι, ό,τι σιγόβραζε ξάφνου ξεχύθηκε, κάτι ίσως να έδειχνε για τον συγγραφέα, και αυτό η αλήθεια είναι κάτι που σε κάποια διηγήματα το συνάντησα, αφηγηματικά κολπάκια και τσαλιμάκια, δοκιμές γραφής εν τέλει λειτουργικές, περαιτέρω παιχνίδισμα με το μυαλό, περαιτέρω εξυπηρέτηση του παράλογου και ανησυχαστικού, μια ιδιότυπα ρεαλιστική γραφή, που πατάει σε ένα ευδιάκριτο ειδολογικό παρελθόν, αλλά δεν στέκεται άτεγκτη μπροστά του, υπάκουη και σιωπηλή, παρά δοκιμάζει πινελιές στο δικό της σύμπαν, ή, σκέφτομαι τώρα, εκείνο το αδιόρατο σπρώξιμο προς την παρελθοντική κατρακύλα να είναι κάτι παράδοξο ή ανησυχαστικό γιατί κρούει ένα κουδούνι κινδύνου, το παρελθόν ανά πάσα στιγμή μπορεί να μετατραπεί σε ένα κατηφορικό σαφάρι ή ρόλερ κόστερ τρόμου, πίσω εκεί απ' όπου είχες, πίστευες, βγει.

Ο Μακόρμακ πετυχαίνει την απαραίτητη εκείνη πύκνωση που μετατρέπει τις λίγες σελίδες σε μια επικράτεια τεράστια ως αίσθηση διάβασης εκ των υστέρων, διαφεύγει τον κίνδυνο παράθεσης κάποιων δουλεμένων ιδεών για ένα μυθιστόρημα που δεν ευδοκίμησε, δεν κατέφυγε εδώ για την ευκολία αλλά για την ειδολογική αναμέτρηση, επιδεικνύει την ίδια επιμονή σε κάθε ένα από τα διηγήματα, καμία αίσθηση ανισότητας δεν προκλήθηκε, δεν υπάρχει η έννοια της συμπλήρωσης αλλά της συμβίωσης και έτσι η συλλογή λειτουργεί ως σύνολο, παρά την όποια προτίμηση στο ένα ή το άλλο διήγημα, παρά το υποκειμενικό γούστο, δηλαδή. Κάποια από τα διηγήματα, περισσότερο από άλλα με στοίχειωσαν, ήταν πολύ δυνατά, πολύ πυκνωμένα, το παράδοξο και το ανησυχαστικό έντονο, ανατριχιαστικό, αποκαλυπτικό μιας άλλη πλευράς του συγγραφέα, διαφορετικής από εκείνης που είχα κατά νου, ήρθε και ενίσχυσε την αίσθηση πως εδώ έχουμε να κάνουμε με έναν ενδιαφέροντα συγγραφέα του οποίου το έργο θα ήθελα να παρακολουθώ, ελπίζω, τώρα, κάποιο άλλο βιβλίο του να μεταφραστεί.

υγ. Για τα Κόκαλα από ήλιο περισσότερα μπορείτε να βρείτε εδώ.
υ.υγ. Αν θέλετε να «με κεράσετε έναν καφέ», μπορείτε εδώ!
 
Μετάφραση Μάρα Ψαράκη
Εκδόσεις Οξύ

Δευτέρα 2 Νοεμβρίου 2026

Alan Sillitoe

Τέλη εφηβείας, αρχές φοίτησης, Πάτρα, πρώτα ως κάτοικος, ύστερα ως επισκέπτης, το υπόγειο της Πρωτοπορίας στη Γεροκωστοπούλου, ένας καινούργιος κόσμος ανοιγόταν, η ποικιλία, το ψάξιμο, το ένστικτο, οι προσφορές, οι εκδόσεις Γράμματα, όσο ένας καφές σχεδόν, είπε ο Λ. μια μέρα, είχε δίκιο, δεν χρειαζόμουν τις σπουδές στα οικονομικά για να το επιβεβαιώσω, ποτέ δεν τις χρειάστηκα, άλλη κουβέντα αυτή. Δεκάδες τίτλοι, άλλες μεταφράσεις καλές, άλλες όχι και τόσο, είχε και δεν είχε σημασία για την αχόρταγη ανάγνωση, εκ των υστέρων εμφανίστηκαν οι αμφιβολίες, τότε σημασία είχε να διαβάζεις, να μαθαίνεις, να νιώθεις ολοένα λιγότερο άπειρος σε αυτή την άπειρη επικράτεια. Δεν διάβασα Σίλιτοου τότε. 

Πέρασαν τα χρόνια, μαζεύτηκαν τα βιβλία, άλλαξαν τα στέκια, ο τρόπος αναζήτησης, η εμπειρία που επιβεβαιώνει απλά και μόνο το άπειρο της επικράτειας, ξεκίνησα να τρέχω, λίγο και μετά πιο πολύ, όπως κάθε τι τότε, το ζούσα με μανία, καταλάμβανε το μυαλό και τη σκέψη, εμμονές ριζωμένες βαθιά, ανάμεσα σε άλλα και το ενδιαφέρον για βιβλία σχετικά με το τρέξιμο, ο τρόπος μου να μαθαίνω, όχι όμως εγχειρίδια τρεξίματος, όχι τεχνικές οδηγίες, αυτές τις βαριόμουν και τις βαριέμαι, αναζητούσα την κοινή ανθρώπινη εμπειρία, μια λίστα με βιβλία δημιουργήθηκε, κάποια από εκείνα τα διάβασα, κάποια έμειναν στα προσεχώς. Δεν διάβασα Σίλιτοου τότε.

Η μοναξιά του δρομέα μεγάλων αποστάσεων, που στα ελληνικά κυκλοφόρησε τη χρονιά που γεννήθηκα, δεν χρειάζεται να είσαι ερασιτέχνης δρομέας για να σου τραβήξει την προσοχή ως τίτλος, πόσο μάλλον αν είσαι. Όλο ανέβαλλα την κάθοδο στο υπόγειο της Γραβιάς, την ομώνυμη ταινία δεν θα την έβλεπα αν πρώτα δεν διάβαζα το βιβλίο, σε κάποια συζήτηση στο βιβλιοπωλείο άκουσα για το άτυπο κίνημα των Οργισμένων νέων, όταν διάβασα το Ο ληστής μαραθωνοδρόμος κάποιος ακόλουθος στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μου υπενθύμισε το διήγημα του Σίλιτοου, μου θύμισε επίσης το πώς χρησιμοποιούσαμε τα κοινωνικά δίκτυα αρχικά, κατέβηκα τα σκαλιά. Δεν διάβασα Σίλιτοου ούτε και τότε.

Τον Ιούλιο, περιμένοντας τις ημέρες αδείας, έπιασα να οργανώνω, τι άλλο, τα βιβλία που θα διάβαζα τον Αύγουστο, έβαλα φίλτρο να έχουν κυκλοφορήσει τρία ή περισσότερα χρόνια πριν, να μην με απασχολεί αν είναι εξαντλημένα πια, να κλείσω επιτέλους ανοιχτούς λογαριασμούς με συγγραφείς που διάβασα ένα βιβλίο τους και έψαξα και βρήκα και άλλα δικά τους, μια στοίβα άρχισε να σχηματίζεται, στοίβα ύψους τέτοιου που αντιπροσώπευε την αγωνία που είχα για εκείνες τις ημέρες σχόλης, τόσα είχα επενδύσει σε προσδοκίες και όνειρα, ανάμεσά τους και Η μοναξιά του δρομέα μεγάλων αποστάσεων, ένας από τους στόχους για τη νέα χρονιά, άλλωστε, ήταν η συστηματική επιστροφή στο νυχτερινό Πεδίον του Άρεως. Τότε διάβασα Σίλιτοου.

Και σοκαρίστηκα, είχα απλή περιέργεια μόνο για το ομώνυμο διήγημα, το διάβασα ανάμεσα σε δύο βουτιές, σχετικά μεγάλο σε μέγεθος, με έξυπνα ευρήματα, με έντονο κοινωνικό σχολιασμό και ένα φλεγματικό χιούμορ, μια αλητεία γοητευτική με τον τρόπο της, ιδιαίτερη και όχι για όλους, ταξική, μια λογοτεχνία από τα κάτω, ο κόσμος του σωφρονισμού, τα αδιέξοδα του μη προνομίου, ωραίο, κάποια στιγμή θα δω και την ταινία, συνέχισα στα επόμενα, και δύο διηγήματα ύστερα, όχι κακά, σε καμία περίπτωση κακά, αλλά όχι κάτι το ιδιαίτερο για κάποιον που δεν του αρέσει και πολύ η μικρή φόρμα, διάβασα το Ο πίνακας με το ψαροκάικο, ένα από τα καλύτερα διηγήματα που έχω διαβάσει, απ' όσα μπορώ να ανακαλέσω τουλάχιστον, εκεί που δεν το περίμενα, στην ήσυχη παραλία, μια ερωτική ιστορία, θλιβερή ιστορημένη εκ των υστέρων, όταν οι όμορφες μέρες, οι πρώτες μέρες, πέρασαν, ένας πίνακας έμεινε να πηγαινοέρχεται από το σπίτι στο ενεχυροδανειστήριο και πάλι πίσω.

Τελείωσα τη συλλογή, και τα υπόλοιπα διηγήματα ήταν πολύ ωραία, τα δύο ανάμεσα στο πρώτο και το τέταρτο ήταν τελικά ίσως τα πιο αδύναμα, και ας μην με διέλυσαν όπως το Ο πίνακας με το ψαροκάικο, το οποίο με βρήκε ανοιχτό συναισθηματικά και με έπληξε, σε τέτοιο βαθμό που σκεφτόμουν έντονα τον Χανς Σνηρ, ένας λογαριασμός είχε ανοίξει, τι άλλο δικό του κυκλοφορεί, σκέφτηκα και τσέκαρα, ένα μυθιστόρημα, το Σάββατο βράδυ Κυριακή πρωί, που κυκλοφόρησε ένα χρόνο νωρίτερα από τη Μοναξιά, στα ελληνικά κυκλοφόρησε το 1986, και ύστερα κανείς ποτέ δεν ασχολήθηκε με αυτόν τον συγγραφέα, με τον οποίο τόσο είχα ενθουσιαστεί από την πρώτη επαφή που όχι απλώς έσπευσα να παραγγείλω το βιβλίο αλλά και να το διαβάσω άμεσα.

Η ιστορία ενός νεαρού εργάτη, του Άρθουρ, που τα καταφέρνει να βγάζει ένα καλό βδομαδιάτικο στο εργοστάσιο που δουλεύει, αποδίδοντας όσα του αναλογούν στον οικογενειακό κορβανά και έχοντας και λεφτά στην τσέπη για να βγει και να τριγυρίσει και να πιει και να διασκεδάσει και να γνωρίσει κορίτσια και να τα φλερτάρει τα σαββατόβραδα, τραβιέται με τη γυναίκα ενός συναδέλφου του, σύντομα και με την αδερφή της, θα τον πιάσουν, θα φάει και μια σφαλιάρα παραπάνω, θα γνωρίσει όμως και ένα άβγαλτο κορίτσι που θέλει υποσχέσεις και γάμους και παιδιά και ένα σπίτι, και ο Άρθουρ ζορίζεται μέσα σε αυτό, αλλά και το διαρκές σουλάτσο επίσης τον κουράζει, δεν είναι πως τα σκέφτεται όλα αυτά, αλλά συμβαίνουν, άπαξ και νιώσει κανείς γρανάζι του συστήματος, με τους πολέμους που προηγήθηκαν να μην υπήρξαν ένα καλό μάθημα, με νέους πολέμους να εμφανίζονται στον ορίζοντα, μια διάχυτη δυσθυμία αιωρείται, ένας καιροσκοπισμός, ένας ατομικισμός, πώς όχι. Παρότι κάπως παρωχημένο και κατά τόπους αφελές, με σημεία που έκανε κοιλιά, αφού εδώ έλειπε η σπιρτάδα των διηγημάτων, του ευρήματος, της κεντρικής ιδέας, εντούτοις ο Άρθουρ υπήρξε ένας συμπαθής αντιήρωας, χωρίς πολλά φτιασίδια και πομάδα στα μάγουλα, επομένως συχνά και αντιπαθής, και πέριξ αυτού ένα σύνολο χαρακτήρων αληθοφανών, μιλώντας από το 2026 για το 1950, ένα γαϊτανάκι γλυκόπικρο, το οποίο ο Σίλιτοου το έβαζε με άνεση σε κίνηση, χωρίς να αφήνει απέξω τη στράτευση, υπόγεια και υποδόρια, χωρίς να βαραίνει αλλά και χωρίς να αναχωρεί, καλή ρεαλιστική λογοτεχνία.

Πολύ αμφιβάλλω πως κάποιο άλλο βιβλίο του θα μεταφραστεί και θα κυκλοφορήσει στα ελληνικά. Άλαν Σίλιτοου, χάρηκα πολύ για τη γνωριμία.

* Η μοναξιά του δρομέα μεγάλων αποστάσεων, μτφρ. Θέμης Μιχαήλ, εκδόσεις Γράμματα
** Σάββατο βράδυ Κυριακή πρωί, μτφρ. Γιάννης Ευαγγελίδης, εκδόσεις Γράμματα
 
υγ. Για το Ο ληστής μαραθωνοδρόμος  περισσότερα μπορείτε να διαβάσετε εδώ.
υ.υγ. Αν θέλετε να «με κεράσετε έναν καφέ», μπορείτε εδώ!

Πέμπτη 29 Οκτωβρίου 2026

Κάτσε να μπει η άνοιξη, Μπαντίνι - John Fante

Τι ωραία, τι καλά, το Κουαρτέτο του Μπαντίνι σιγά σιγά στα ελληνικά!

Πάνε πολλά χρόνια, θαρρώ ήταν στο παζάρι της Κλαυθμώνος, που αγόρασα το Ρώτα τον άνεμο, επρόκειτο για το Ask the dust, Τέος Ρόμβος ο μεταφραστής, Απόπειρα οι εκδόσεις, ίσως, τώρα που το σκέφτομαι λίγο καλύτερα, να διάβασα το βιβλίο λίγο πριν ή λίγο μετά που μπήκα στον στρατό, οπότε βρισκόμαστε κάπου στο 2007, θυμάμαι τον ενθουσιασμό μου, αχνά έναν νεαρό ονειροπόλο αλητάκο και μια σκέψη σύγκρισης με το Ο Φύλακας στη σίκαλη, η αίσθηση πως διάβασα κάτι εξαιρετικό, μια σκέψη για το πώς θα ήταν η αναγνωστική επιστροφή σ' αυτό. 

Αργότερα, έμαθα πως αυτό ήταν το τρίτο μέρος ενός κουαρτέτου, το πιο γνωστό και δημοφιλές μέρος, αλλά και πάλι, γιατί μόνο αυτό; Από το 2021 και δώθε, από τις εκδόσεις Δώμα, κυκλοφορούν κάθε λίγο και μια νουβέλα (ή εκτεταμένο διήγημά) του, πρώτα Το όργιο, ύστερα η Γεμάτη ζωή και Ο σκύλος μου ο Ηλίθιος κι εγώ ήλπιζα πως αργά ή γρήγορα από κάπου ξάφνου θα ξεμύτιζε ο Μπαντίνι, τον περίμενα, κάθε επόμενη έκδοση έργου του Φάντε στα ελληνικά, τον άφηνε πιο πίσω, διατηρούσε όμως την ουρά ενεργή, κάτι ήταν και αυτό, αποδείχτηκα πιο υπομονετικός από τον Μπαντίνι, αλλά αυτό μάλλον είναι ευκολάκι.

Το Κάτσε να μπει η άνοιξη, Μπαντίνι είναι το πρώτο έργο τού Φάντε που δημοσιεύεται, το 1938, είχε ήδη γράψει το δεύτερο μέρος, Ο δρόμος για το Λος Άντζελες, που όμως δεν εκδόθηκε παρά το 1985 πια, το τελευταίο που θα χωθεί στο ράφι. Ο Αρτούρο Μπαντίνι, άλτερ έγκο του συγγραφέα σε αυτή τη σειρά με έντονο το αυτοβιογραφικό στοιχείο, είναι ο μεγαλύτερος από τους τρεις γιους της οικογένειας του Σβέβο και της Μαρίας, που ζουν κάπου στο Κολοράντο, όπου έχει αρχίσει να χιονίζει και δεν προβλέπεται σύντομα να σταματήσει, κάθε χρόνο τα ίδια, κάθε χρόνο ο Σβέβο μετανιώνει που δεν έφυγε για την Καλιφόρνια και τώρα είναι εγκλωβισμένος και χωρίς δουλειά, ποιος τρελός θα έκανε οικοδομικές εργασίες με τέτοιο καιρό και επιπλέον εν μέσω Μεγάλης Ύφεσης, της Μεγάλης Κατάθλιψης σε απόλυτους μεταφραστικούς όρους, μάλλον πιο αντιπροσωπευτική της ζωής τότε.

Η οικογένεια Μπαντίνι, Ιταλοί στην καταγωγή, μεροδούλι μεροφάι, με μια σειρά από στερεότυπα και κλισέ, αν εξαιρέσει κανείς το χιόνι, δύσκολα θα βρει διαφορές ανάμεσα στο Κολοράντο και τον ιταλικό νότο, ο άντρας που δουλεύει και φέρνει τα φράγκα, και όταν δεν δουλεύει πίνει ένα ποτήρι, μπορεί και παραπάνω, στο μπαρ, η γυναίκα που φορτώθηκε και γέννησε μια σειρά παιδιά, δούλα και νοικοκυρά, η ανάμνηση των υποσχέσεων, για παράδειγμα εκείνη για την κατασκευή μιας μπανιέρας, η καταφυγή στο ροζάριο, τα αγόρια με σειρά εμφάνισης παίρνουν πρωτοβουλίες, κυρίως φέρνουν μπελάδες, τραβούν προς την εφηβεία και την ενηλικίωση, με κάποιο τρόπο το σύνολο συνέχεται από κάποια στοιχεία αγάπης και νοιαξίματος, αυτή είναι η οικογένεια Μπαντίνι, μια ακόμα οικογένεια όπως τόσες και τόσες άλλες.

Πάντα με εντυπωσιάζει η φρεσκάδα αφηγήσεων όπως αυτή του Φάντε, σίγουρα δεν είναι σημερινή, αλλά άνετα θα μπορούσε να είναι στο δεύτερο μισό του προηγούμενου αιώνα. Και μάλλον είναι αυτή η φρεσκάδα που καθιστά γοητευτικό και απολαυστικό ένα στη βάση του ρεαλιστικό μυθιστόρημα στην περίοδο του κραχ, κάτι γνώριμο δηλαδή ως συνθήκη και σκηνικό δράσης, ανέφερα και παραπάνω τα στερεότυπα της οικογένειας, ας προσθέσω και μια πεθερά, τη μητέρα της Μαρίας, που ανά διαστήματα δεν αρκείται στο να στέλνει απλώς χρήματα αλλά τους επισκέπτεται κιόλας, γεγονός που κάνει έξαλλο τον Σβέβο, σχεδόν όσο και το χιόνι και η τελειότητα της γυναίκας του, που δεν του επιτρέπει να της συμπεριφερθεί άσχημα, μέχρι που θα γνωρίσει μια πλούσια χήρα.

Ο Σβέβο και ο Αρτούρο είναι τα πρόσωπα μέσα από τα οποία αντικρίζουμε κυρίως τα γεγονότα, γι' αυτούς τους δύο αποκτάμε μια σχετική πρόσβαση στα συναισθήματα και στον τρόπο με τον οποίο σκέφτονται, τα βάσανα και τις στεναχώριες τους, τις δικαιολογίες που λένε στον εαυτό τους κάνοντας το ένα σφάλμα πίσω απ' τ' άλλο, ενώ στη σκιά τους, του συζύγου και του πρωτότοκου αρσενικού, η σιωπή της συζύγου και μάνας, η υπομονή, η επιμονή και η πίστη, επίσης, εκείνη πρωταγωνιστεί και όταν απουσιάζει από την αναμενόμενη θέση της, τότε όλοι τους ανησυχούν.

Αγαπώ τους συγγραφείς και για τους συγγραφείς που διάβασαν εκείνοι πριν γίνουν συγγραφείς (αν δεν αποφάσισαν γι' αυτό να γίνουν), και ήταν όντως ευτύχημα που έγιναν, και τώρα που αναζωπυρώθηκε μέσα μου το πώς είναι να συναντάς τον Μπαντίνι, σκέφτομαι πόσο τυχερός ήμουν σε εκείνη την απογευματινή βόλτα στο παγωμένο παζάρι βιβλίου. Ο Φάντε, θέλω να πω, κάθεται ψαρεύοντας σχετικά στις αρχές του ποταμού της λογοτεχνίας που μου αρέσει, μαζί με άλλους σπουδαίους τύπους.

Σκέφτομαι την εποχή εκείνη, τον ζόφο και τη δυσκολία, στο κατώφλι ενός ακόμα πολέμου, υπάρχει κάτι, δεν ξέρω αν αισιόδοξο είναι το κατάλληλο επίθετο, αλλά υπάρχει ένα άνοιγμα για μια ανεμελιά σχεδόν πλήρως αντιστικτική, μια ελπίδα ίσως πως άλλο τίποτα δεν έμενε να χαθεί, αφού όλα είχαν χαθεί, πως αν χτυπήσεις πάτο δεν έχει παρακάτω, πως μένοντας εκεί ίσως συνηθίσεις και σιγά σιγά κοιτάξεις δειλά προς τα πάνω, δεν ξέρω, λίγο αργότερα, ακόμα και στη σκιά του Ονείρου, άλλο τέτοιο ξέφωτο δεν νιώθω να υπάρχει, ίσως το ορόσημο να είναι η κυκλοφορία του Δρόμου, δεν έχω τα στοιχεία, ως σκέψη την αφήνω εδώ αυτή την παράγραφο. 

Ο Φάντε δεν έχει ως τώρα την αποδοχή που του αξίζει στη χώρα μας, θεωρώ, τα τρία μικρότερα σε έκταση έργα του, ωστόσο, αγαπήθηκαν αρκετά και πιστεύω πως θα λειτουργήσουν ως ένα επαρκές προσάναμμα για την υποδοχή του Μπαντίνι, αυτού του γοητευτικού αλητάκου.

Μετρώ κιόλας αντίστροφα. 

υγ. Αν θέλετε να «με κεράσετε έναν καφέ», μπορείτε εδώ! 

Μετάφραση Μαργαρίτα Ζαχαριάδου
Εκδόσεις Δώμα 

Δευτέρα 26 Οκτωβρίου 2026

Στάλαγκ VI C - Όμηρος Πέλλας

Δεν θυμάμαι ποιος, δεν θυμάμαι πού, δεν θυμάμαι πώς έφτασα στο βιβλίο αυτό, στον συγγραφέα αυτόν, τίποτα δεν γνώριζα μέχρι που κάποιος μου μίλησε για τον Όμηρο Πέλα, μέχρι που κάπου διάβασα για το Στάλαγκ VI C, το έψαξα και το βρήκα μεταχειρισμένο, ταλαιπωρημένο και διαβασμένο, μοιάζει να είναι εξαντλημένο πια. Αυτή η μη ανάμνηση ήταν που το τράβηξε από τη στοίβα, διέξοδος αποκατάστασης του σεβασμού η άμεση ανάγνωσή του.

«Δώδεκα μέρες μετά την απελευθέρωση, πέθανε ο φίλος που μαζί του πέρασα όλον εκείνον το δύσκολο καιρό μέχρι τελευταία που έφυγε από το νοσοκομείο. Εγώ έμεινα και εκεί με βρήκε η απελευθέρωση.

»Όταν, λίγο αργότερα, πριν φύγουμε για το γυρισμό, βρήκα την ομάδα του, ένας, εκτελώντας την τελευταία του παραγγελία, μου παράδωσε ένα πακέτο. Χρόνια τώρα το κρατούσα κλειστό. Φοβόμουν να τ' ανοίξω όπως φοβόμαστε ν' ανοίξουμε μια πληγή».

Ο ανώνυμος συγκρατούμενος –φίλος του θανόντα, που τόσο άτυχα απεβίωσε, δώδεκα μέρες μετά την απελευθέρωση, δεν άντεξε, όταν η επιστροφή έφεγγε λιγότερο αχνά πια– χρόνια κρατούσε το πακέτο κλειστό, ανάμεσα στα υπάρχοντα του νεκρού, μια μεταλλική ταυτότητα και ένα κομμάτι κουβέρτα, ένα πιστοποιητικό θανάτου και αρκετά χαρτάκια γεμάτα χειροποίητα γράμματα, η ζωή τους εκεί, η μη ζωή τους, μάλλον, ο εγκλεισμός σε στρατόπεδο συγκέντρωσης λόγω ιδεολογικού αδικήματος εκείνοι, λόγω φυλής, λόγω διαφορετικότητας άλλοι, η φρίκη.

Ο Οδυσσέας Γιαννόπουλος, το επίσημο πίσω από το ψευδώνυμο, ο συγκρατούμενος στον οποίο παραδόθηκε το δέμα, ο Όμηρος Πέλας εκείνος που δεν πρόκαμε να ζήσει τη λευτεριά. Δεν είναι απλά ένα αφηγηματικό παιχνίδι αυτό, ο μεσάζων που στα χέρια του φτάνει ένα χειρόγραφο, τέχνασμα πολλάκις χρησιμοποιημένο, για πλείστους λόγους, εντυπωσιασμού ή λειτουργικότητας, εδώ, που το κείμενο ξερνάει φρίκη βιώματος, που το πρώτο ενικό και το πρώτο πληθυντικό έρχονται να γίνουν ένα, εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με ένα απλό αφηγηματικό τερτίπι, αλλά με την απαλοιφή του όποιου ίχνους ηρωισμού θα μπορούσαν να φέρουν ψευδώς και αποπροσανατολιστικά αυτές οι σελίδες. Δεν είναι μια ιστορία ηρωική αυτή, μόνο από σύμπτωση και συγκυρία ο Γιαννόπουλος δεν πέθανε εκεί, αυτό το χρονικό είναι μια μη μυθοπλαστική λογοτεχνία, αυτή η πρώτη διευκρινιστική σελίδα, ένα ελάχιστο και διάφανο περίβλημα έρχεται να τυλίξει τη φρίκη, αλλά και τη μνήμη όσων δεν επέστρεψαν ποτέ.

Το Στάλαγκ VI C ανήκει στο σώμα της στρατοπεδικής λογοτεχνίας, εξέχον μέλος της λογοτεχνίας της μη λήθης, εκεί όπου το βίωμα και το ντοκουμέντο ηγούνται της τεχνικής, αλλά τελικά, εξαιτίας εκείνης ξεχωρίζουν, επιζούν και εντάσσονται και στο σώμα της λογοτεχνίας και όχι μόνο της ιστορίας, διπλοί πράκτορες. Σε μια εποχή που η αφήγηση του εαυτού γνωρίζει άνθηση, βιβλία όπως αυτό μοιάζουν με προπομπούς γραμμένους με αίμα κάπου ανάμεσα στα πρώτα πρόσωπα, στο εγώ και στο εμείς, σε ένα εγώ που ένιωθε μέρος ενός εμείς, που το χρειαζόταν για να επιζήσει και να ελπίσει, σε ένα εμείς που γύρευε να έρθει και να αθροιστεί σε ένα ακόμα μεγαλύτερο, που μαρτύρησε ή δεν μαρτύρησε, δεν έχει σημασία, δεν θα έπρεπε να έχει σημασία, ένα εμείς που θα φέρει ζωή και όχι θάνατο.

Η απλότητα, η ευθύτητα, η αγωνία και η λαχτάρα, ανάμεσα σε άλλα αντίστοιχα ουσιαστικά, χαρακτηρίζει τη γραφή, αμφιταλαντεύτηκα να μιλήσω ή όχι για τη γραφή, για τη λογοτεχνία πέρα από το ντοκουμέντο, αποφάσισα πως καλό θα ήταν να γίνει αναφορά, όχι για ποιότητες φιλολογικές, όχι για φιοριτούρες, αλλά για το πώς περιγράφεται η φρίκη, πώς συντίθεται το βίωμα, πώς η γραφίδα ακριβής και αληθινή αθροίζει στην ελπίδα την πιο σκοτεινή στιγμή, λίγο πριν χαράξει, πριν η ιστορία πει πως ο ναζισμός νικήθηκε, πώς η συνθήκη εγκλεισμού και βασανισμού και αφανισμού διαθέτει ομοιότητες με έναν κόσμο επιβολής και εξουσίας, έξω από τα στρατόπεδα εκείνα, η μη λήθη δεν έγκειται μόνο στο γεγονός ως γεγονός, αλλά και στο πώς ξημέρωσε η επόμενη μέρα, πώς κύλησαν οι μέρες ως τα σήμερα, η ανάμνηση ως ενεργητική συνθήκη επιφυλακής για το ποτέ ξανά, τώρα που η νύχτα πέφτει και το σκοτάδι γίνεται ολοένα και πιο βαθύ, εκεί που σκέφτεσαι πόσο ακόμα, πολύ, έρχεται να σου πει.

«Τούτη τη στιγμή που έπιασα να γράψω, σκέφτηκα πάλι τούτο το γραφτό. Έχω βέβαια πάντα τη συναίσθηση ενός χρέους που εκτελώ όταν γράφω. Αναρωτιέμαι όμως: θα μπορέσει κανείς απ' όσους το διαβάσουν –αν το διαβάσουν ποτέ– να καταλάβει την κατάστασή μας; Μου φαίνεται κάπως δύσκολο. Θα διαβάζει, π.χ., κάτι σχετικό με βομβαρδισμό, θα ξεχνάει την πείνα· θα διαβάζει για ξύλο, θα ξεχνάει την κούραση· θα διαβάζει πως κρυώνουμε, θα ξεχνάει τις ψείρες και τη διάρροια· θα διαβάζει για τη δουλειά, θα ξεχνάει τη βροχή, το βομβαρδισμό, τις πληγές στα πόδια. Ύστερα πώς να πεις για την πείνα και την κούραση; Είναι ένα συνεχές, ασταμάτητο πράγμα, χωρίς διακοπές η δυνατότητα φυγής ή λήθης. Βάνει τη σφραγίδα του σ' όλα: Ξυπνάμε πεινάμε, παίρνουμε συσσίτιο και το τρώμε πεινάμε, πάμε στο μέρος πεινάμε, ξαπλώνουμε πεινάμε, γελάμε πεινάμε, μας ξυπνούν για το καταφύγιο πεινάμε, κλαίμε πεινάμε, τρώμε ξύλο πεινάμε, στο αναρρωτήριο πεινάμε, πεινάμε, πεινάμε. Λέω τούτη τη λέξη πολλές φορές και μου φαίνεται άχρωμη, αδειανή. Μπορεί μια λέξη να χωρέσει κείνο το άδειο που νιώθουμε ανάμεσα στα πλευρά και στη λεκάνη σαν να μην είναι δεμένα με τ' άλλο κορμί, κείνη την ασύλληπτη λάμψη που 'χουν τα μάτια;» 

Ξέρω δεν θα πει θυμάμαι.

υγ. Αν θέλετε να «με κεράσετε έναν καφέ», μπορείτε εδώ!

Εκδόσεις Νεφέλη

Πέμπτη 22 Οκτωβρίου 2026

Επικράτηση - Nina Allan

Φαινομενικά και μόνο η λογοτεχνία επιστημονικής φαντασίας αποτυπώνει ένα δυσοίωνο μέλλον, αντανακλά ένα παρόν που δεν μοιράζει ελπίδες και υποσχέσεις, την προέκταση ενός παρελθόντος μάλλον ανησυχητικού, απαιτεί έναν ιδιότυπο ρεαλισμό, μια απόπειρα αποκρυπτογράφησης, την ανάγκη ύπαρξης ενός σχεδίου, τι και αν καταστροφικού, αίτιο και αιτιατό, ματαιότητα και παραδοξότητα, ένστικτα, συναισθήματα, φόβους και ελπίδες, καμπανάκια και επισημάνσεις, προπαντός όχι προφητικού, πολιτικού σαφέστατα ναι, κοινωνικού, ανθρωπολογικού, οικονομικού, σίγουρα, όλα αυτά κάπως μαζί, να συμβαίνουν ταυτόχρονα. Δεν είμαι φαν του είδους, αν με ρωτήσει κανείς, αυτό θα του πω, πως δεν είμαι φαν του είδους, ύστερα, εκείνος ή εγώ, μια ματιά στη στοίβα με τα διαβασμένα, να ένα, να ακόμα ένα κ.τ.λ., περισσότερα όσο περνάει ο καιρός, ίσως γιατί μεγαλώνοντας η έννοια του ρεαλισμού μετατοπίζεται, μετασχηματίζεται μέσα μου, ίσως γιατί οι συμβάσεις της λογοτεχνίας επιστημονικής φαντασίας είναι σχεδόν παιδικές σε σχέση με τις εξελίξεις εκεί έξω, ίσως απλά να μεγαλώνω και να θέλω και εγώ να αρχίσω να λέω πως πια οι εποχές είναι σκατά και το μέλλον σκατότερο, πάνε τα καλά τα χρόνια, όπως και να έχει διαβάζω περισσότερη λογοτεχνία επιστημονικής φαντασίας.

Μόνο η ελευθερία είχε σημασία, αυτή και η γνώση της αλήθειας. Ο Φρανκ δεν την έβρισκε μ' αυτή καθ' αυτήν την παραβίαση των κανόνων, όπως συνέβαινε με κάποιους φίλους του. Ο Φρανκ αντιμετώπιζε τους κανόνες και τους νόμους σαν νήματα απόψεων, άλλα σωστά και άλλα λανθασμένα. Ακολουθούσε δίχως κανένα πρόβλημα όσα είχαν λογική, όσα όμως δεν είχαν (με τα λόγια του Καρλ Μαρξ) τα έβλεπε ως μέρος ενός συστήματος καταπίεσης στο οποίο έπρεπε να αντιταχθεί. [...] Σαν τις Παραλλαγές Γκόλντμπεργκ (BWV 988), όσο περισσότερο διαρκούσε το παιχνίδι τόσο πιο σύνθετο γινόταν, τόσο πιο έντονο.

Η Επικράτηση είναι το πρώτο βιβλίο της Νίνα Άλαν (Λονδίνο 1966) που μεταφράζεται στα ελληνικά, οι εκδόσεις Πόλις έχουν παράδοση στη σύσταση καλής λογοτεχνίας, και αυτή εδώ είναι καλή λογοτεχνία πέρα από οτιδήποτε άλλο, ας ξεκινήσουμε θέτοντας αυτό στο κέντρο της σκηνής.

Ο Φρανκ, ικανός προγραμματιστής, θα φύγει για το Παρίσι να συναντήσει τα μέλη μιας ομάδας με την οποία έχει αναπτύξει ψηφιακή διασύνδεση, μια οργάνωση πολιτική, στα όρια της συνωμοσιολογίας, τα ίχνη του θα χαθούν, η κοπέλα του θα τον αναζητήσει, μια πρώην αστυνομικός θα αναλάβει ιδιωτικά την υπόθεση, ενώ υπάρχει και ένα παλιό βιβλίο, κυκλοφόρησε τη δεκαετία του 50', που περιγράφει έναν εν εξελίξει πόλεμο από εξωγήινους, και το πάθος για τον Μπαχ, διάχυτο στις σελίδες του μυθιστορήματος.

Αναλογίζομαι το βιβλίο που διάβασα, την πλοκή, τις πλοκές για την ακρίβεια, την επικράτεια στην οποία κινήθηκε η Άλαν, πιάνω στα χέρια μου το βιβλίο, μόλις τριακόσιες πενήντα σελίδες, μόλις για ένα τέτοιο πλουραλιστικό μυθιστόρημα, ένα εγχείρημα φιλόδοξο ως προς τη σύλληψη και ως προς την εκτέλεση, το ταλέντο της συγγραφέα περισσότερο έγκειται στο μοντάζ, στο απαραίτητο υλικό το οποίο θα χρησιμοποιήσει στην τελική σύνθεση, πώς θα κοπούν τα περιττά, όχι τόσο από στιλιστική επιλογή, αλλά από λειτουργική, εδώ εντοπίζεται άλλωστε η δυσκολία, ο κόσμος, οι ήρωες και οι περιπέτειές τους να λειτουργήσουν όσο το δυνατόν γρηγορότερα, ο αναγνώστης να μη χαθεί σε λεπτομέρειες και σύμπαντα, χωρίς ταυτόχρονα το προσφερόμενο να μοιάζει ή να είναι απλοϊκό ως προς τη σύλληψη και την εκτέλεση, αυτή είναι η ισορροπία που πετυχαίνει η Άλαν, κατά τη γνώμη μου, το τελικό μοντάζ στην ιστορία της, μικρή έκταση και όμως βγάζει νόημα και καθηλώνει, καταφέρνει να συμπυκνώσει και να μην αποδειχθεί κρυπτική, να μην αναζητήσει ευκολίες γύρω από τη συσκότιση και το μπέρδεμα.

Ανάμεσα στη λογοτεχνία επιστημονικής φαντασίας και της αστυνομικής συναδέλφου της, αναδύεται ένα μυθιστόρημα ιδεών, έντονα πολιτικό, που αντανακλά με ενδιαφέρον τη συγχρονία εντός της οποίας κινείται, αυτός ο ιδιότυπος ρεαλισμός, υπεύθυνος για το γεγονός πως τον αναγνώστη λίγα πράγματα τον ξενίζουν και του φαίνονται ανοίκεια, η Άλαν επισημαίνει, όχι πρωτότυπα, την υπό διαμόρφωση πολιτική συνείδηση, τον ακτιβισμό, την αντίσταση, την κατανόηση του κόσμου εν γένει, θα συμπλήρωνα, χωρίς να πολιτικολογεί και να υποδεικνύει φτηνά, χωρίς να επιθυμεί να προειδοποιήσει, δεν είναι, θέλω να πω, μια στρατευμένα αγκυλωμένη λογοτεχνία αλλά ούτε και μια αναχωρητική και απόμακρη της συγχρονίας. Στον πυρήνα του, ωστόσο, εκείνο που περισσότερο διέκρινα, ίσως γιατί και εμένα με απασχολεί, ίσως γιατί είναι τρομερά και ολοένα και πιο επίκαιρο, είναι η εμπιστοσύνη και όλα τα παραφερνάλια της, το πώς εμπιστευόμαστε κάποιον, κυρίως αυτό, πώς χαρακτηρίζουμε την απόφαση του Φρανκ να φύγει για το Παρίσι, για παράδειγμα. Η Επικράτηση είναι πολλά, χωρίς να κουράζει, χωρίς να φλυαρεί, χωρίς να προσπαθεί, είναι ένα χορταστικό μυθιστόρημα, το οποίο διαβάζεται τροχάδην και λαίμαργα, φέρνοντας στο νου έναν από τους καλύτερους του είδους, τον Ντέιβιντ Μίτσελ.

Ένα ωραίο βιβλίο.

υγ. Αν θέλετε να «με κεράσετε έναν καφέ», μπορείτε εδώ!

Μετάφραση Άλκηστις Τριμπέρη
Εκδόσεις Πόλις

Δευτέρα 19 Οκτωβρίου 2026

Ένας χωρισμός - Katie Kitamura

Κλείνοντας το κείμενο για το Οντισιόν, το πρώτο βιβλίο της Κιταμούρα που διάβασα πριν από λίγους μήνες, στάθηκα στον ανησυχασμό που ίσως νιώσει ο αναγνώστης, τόσο κατά τη διάρκεια, όσο και μετά το τέλος της ανάγνωσης, τουλάχιστον αυτό συνέβη σε μένα, αυτό ήταν το κύριο χαρακτηριστικό του βιβλίου αυτού, που περισσότερο από άλλα ένιωσα να ακροβατεί ποιοτικά, άραγε μια περίτεχνη φιγούρα ή μια απάτη, το αναρωτήθηκα, το υποδόρια ανησυχαστικό, το λοξό, το παράξενο, το ανοίκειο σ' ένα περιβάλλον καθ' όλα γνώριμο υπερνίκησε την όποια ένσταση, μου έμεινε αυτό το βιβλίο ως αίσθηση, αυτό το φαινομενικά απλό στην κατασκευή μυθιστόρημα είχε κάτι το δυσδιάκριτα γοητευτικό.

Το Ένας χωρισμός είχε κυκλοφορήσει παλαιότερα από τις εκδόσεις Κέδρος, δεν το είχα διαβάσει. Κυκλοφόρησε ξανά από τις εκδόσεις Διόπτρα, έσπευσα, η ανάμνηση του Οντισιόν με πρόσταξε.

Όταν ο Κρίστοφερ και η πρωτοπρόσωπη αφηγήτρια αποφάσισαν να περάσουν σε στάτους διάστασης μετά από ένα γάμο λίγων χρόνων, εκείνος της ζήτησε να μην το αποκαλύψουν στον περίγυρό τους. Έτσι, όταν η μητέρα του, μη βρίσκοντάς τον, την καλεί στο τηλέφωνο, με έκπληξη την ακούει να της λέει πως έχει πάνω από ένα μήνα να μιλήσει μαζί του και καμία ιδέα δεν είχε για το ταξίδι του Κρίστοφερ στην Ελλάδα, στο πλαίσιο, πιθανότατα, της έρευνας για το βιβλίο που εδώ και χρόνια έγραφε με θέμα τα ταφικά έθιμα ή, χωρίς το ένα να αποκλείει το άλλο, κάποιας γκομενοδουλειάς. Η πεθερά της θα επιμείνει και εκείνη θα δεχτεί να ταξιδέψει στην Ελλάδα, θα βρεθεί στον Γερολιμένα της Μάνης, άδειο από τουρίστες στο τέλος της σεζόν και ενώ οι εκτεταμένες φωτιές έχουν αφήσει πίσω τους μαύρη γη.

Αυτή, εν ολίγοις, είναι η υπόθεση του βιβλίου αυτού. Και ίσως η αναφορά στην υπόθεση να επιτρέπει να διακρίνει κανείς το λοξό, έστω και ελάχιστα, συστατικό της πλοκής εκεί που μια πρακτικά πρώην σύντροφος θα βρεθεί να αναζητεί τον τυπικά σύζυγό της καθ' υπόδειξη της μητέρας του. Δεν στέκομαι σε αυτό το στοιχείο καθόλου με όρους πρωτοτυπίας, αλλά με λοξότητας, ένα μικρό χαλικάκι που αργά ή γρήγορα θα αρχίσει να βρίσκει και να χτυπά καθώς ο μηχανισμός θα κινείται.

Στο Οντισιόν έκανα αναφορά σ' ένα βιβλίο που θεωρώ γενικότερα καθοριστικό, το Πρόσωπα σε απόγνωση της Πάουλα Φοξ, εδώ χωρίς διόλου να τον βλέπω να έρχεται από το βάθος εμφανίστηκε ο Χαβιέρ Μαρίας. Θα φτάσω όμως και σε αυτό.

Για πολλές σελίδες δεν πίστευα πως η κεντρική ιδέα θα διέθετε αρκετή καύσιμη ύλη ώστε να διανύσει διακόσιες και πλέον σελίδες μυθιστορίας, χωρίς να περιέλθει σε τέλμα, ωστόσο κάθε σελίδα που γυρνούσα αχόρταγα μου αποδείκνυε το αντίθετο. Από το Λονδίνο στον Γερολιμένα, η Κιταμούρα προωθεί αργά και σταθερά την ιστορία σε ένα περίκλειστο και ασφυκτικό περιβάλλον, μια τέλεια παγίδα στην οποία τα πρόσωπα, όχι μόνο τα κύρια, βρίσκονται, συχνά χωρίς να το αντιλαμβάνονται, το ίδιο συμβαίνει και με το αναγνωστικό υποκείμενο, που σιγά σιγά υπνωτίζεται και ακολουθεί αυτό που έμοιαζε να είναι κάτι ανάλαφρο, μια ιστορία με αστυνομική εσάνς, μια συζήτηση περί σχέσεων ίσως, λίγο φολκλόρ ακόμα ακόμα, αλλά επ' ουδενί αυτό το εγκεφαλικό κατασκεύασμα στο οποίο βρέθηκε εγκλωβισμένο, όχι εξαιτίας κάποιας ανατροπής, όλα εδώ δίνονται σχετικά εύκολα, η συγγραφέας δεν ενδιαφέρεται να κρατήσει μέσω της αγωνίας τον αναγνώστη της, αλλά να τον εγκλωβίσει μέσα σε αυτή την κατασκευή.

Η εγκεφαλικότητα, η αναλυτική σκέψη, η αποστασιοποίηση, η παρατήρηση συναισθημάτων, γεγονότων και καταστάσεων από πλήθος διαφορετικών γωνιών, η σπειροειδής γραφή, δυσδιάκριτη στην αρχή, ο πρώτος περίγυρος άλλωστε διαθέτει μεγάλη περίμετρο, λίγο να αφαιρεθεί κανείς και δεν θα καταλάβει πως ο πρώτο κύκλος κλείνει και ένας επόμενος ξεκινά και να που βρίσκεται όλο και πιο μέσα, όλο και μικρότερος ο γύρω χώρος. Και κάπου εκεί, τη στιγμή που η αναχώρηση από τον Γερολιμένα πλησίαζε, οι εναρκτήριες φράσεις των έργων του Χαβιέρ Μαρίας άρχισαν να με παρενοχλούν, όπως για παράδειγμα: Δεν θέλησα να μάθω, κι όμως έμαθα ή (ακόμα πιο έντονα) Κανείς δεν σκέφτεται ποτέ πως μπορεί να βρεθεί με μια πεθαμένη στην αγκαλιά του και πως δεν θα ξαναδεί πια το πρόσωπο του οποίου το όνομα θυμάται.

Αν θα έπρεπε να συγκρίνει κανείς τα δύο βιβλία, τότε με ευκολία θα έλεγα πως το Ένας χωρισμός υπερέχει λογοτεχνικά, ωστόσο, και αυτό έχει τρομερό ενδιαφέρον, η λοξότητα του Οντισιόν έχει αφήσει ανεξίτηλα σημάδια στην αναγνωστική μου μνήμη, χωρίς να είμαι σίγουρος για το πώς ή το γιατί, χωρίς να μου είναι ξεκάθαρο πού πατάει η γραφή της Κιταμούρα μέσα μου και μου προκαλεί αυτή την ανησυχία, αυτό το ανοίκειο παρότι φαινομενικά γνώριμο, παρά τα απλά πρώτα υλικά, είναι ο τρόπος της εν γένει, χωρίς να φωνάζει πως εδώ έχουμε σπουδαία λογοτεχνία, η αυτοπεποίθηση που ωστόσο δεν συνοδεύεται από διάθεση για επίδειξη, κάτι το οποίο σαφέστατα περνάει οργανικά και στην ίδια τη γραφή, στιβαρή και βέβαιη, πετυχαίνοντας να δημιουργήσει ένα ανησυχαστικό υπόστρωμα στην ιστορία, βάσει σχεδίου και όχι τυχαία, και εκεί θεωρώ πως βρίσκεται το κλειδί, η ιστορία δεν είναι η πρόφαση, δεν είναι η αφορμή αλλά είναι το επίκεντρο του μυθιστορήματος, η πλοκή με όλα της τα νήματα, τα πρόσωπα και τα γεγονότα, μια ιστορία που μοιάζει και ίσως είναι χιλιοειπωμένη, δύο εραστές που αποφάσισαν να ακολουθήσουν διαφορετικούς δρόμους και οι δρόμοι τους ήρθαν να συναντηθούν ξανά, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, και αυτό έχει τεράστια σημασία χωρίς να αποτελεί την ίδια στιγμή μια αναμασημένη τροφή. 

Στο Ένας χωρισμός σημασία δεν έχει μόνο το πώς αλλά και το τι, παρότι συχνά πυκνά στέκομαι στο πρώτο μέρος ως το πλέον σημαντικό, ενίοτε υπάρχουν και εξαιρέσεις.

Ξεκινάω να κλείσω το κείμενο αυτό και όλο νιώθω πως θέλω να προσθέσω κάτι ακόμα, μια αποποίηση ευθύνης, ίσως γιατί είναι και εδώ έντονο αυτό το δίπτυχο, περίτεχνη φιγούρα ή απάτη, ίσως γιατί στη λογοτεχνία της Κιταμούρα κάπως νιώθω άβολα και εκτός των βεβαιοτήτων μου, και όχι μόνο αυτό, αλλά έχοντας πληγεί με ανεξίτηλο υλικό, χωρίς να μπορώ να αντιληφθώ σίγουρα και ξεκάθαρα πώς ακριβώς συνέβη αυτό, φοβάμαι πως μπορεί να είμαι θύμα μιας απάτης, εξού και η διάθεση για μια αποποίηση ευθύνης, την οποία και περιλαμβάνω για μελλοντική χρήση, όταν κάποτε, για τον έναν ή τον άλλο λόγο, αν και μάλλον τυχαία, θα επιστρέψω στο κείμενο αυτό, τότε ίσως η περαιτέρω απόσταση να μου επιτρέψει μια πιο καθαρή ματιά και αυτή είναι μια σημείωση για εκείνη την επιστροφή.

υγ. Για το Οντισιόν περισσότερα μπορείτε να βρείτε εδώ. Για τα Πρόσωπα σε απόγνωση εδώ, για το Καρδιά τόσο άσπρη εδώ.
υ.υγ. Αν θέλετε να «με κεράσετε έναν καφέ», μπορείτε εδώ!
 
Μετάφραση Γιώργος Μαραγκός
Εκδόσεις Διόπτρα

Σάββατο 17 Οκτωβρίου 2026

Οντισιόν - Katie Kitamura

Υπάρχουν κάποια βιβλία που, μέσα στα χρόνια, αποδεικνύονται καθοριστικά για το λογοτεχνικό ποτάμι. Και ίσως διαισθητικά ο αναγνώστης να το νιώθει, όμως μόνο τα επόμενα βιβλία στο μονοπάτι επιβεβαιώνουν εκείνη την, αρχικά αυθαίρετη, υποψία ή επιτρέπουν στη λήθη να κυριαρχήσει. Έτσι, προχωρά και εμπλουτίζεται η ιστορία της λογοτεχνίας. Ένα τέτοιο βιβλίο θεωρώ πως είναι το ολιγοσέλιδο μυθιστόρημα της Πάουλα Φοξ, Πρόσωπα σε απόγνωση, που κυκλοφόρησε το 1970. Ο ήπιος και υπομονετικός τρόπος τής συγγραφέα να παρατηρήσει μια ελάχιστη ρωγμή στη ζωή ενός προνομιούχου ζευγαριού, χωρίς εξάρσεις και φωνές, όπως η ίδια η ζωή επίσης συχνά αποφεύγει. Διαβάζοντας το βιβλίο της Κέιτι Κιταμούρα, σκεφτόμουν το βιβλίο της Φοξ, ένα υποκειμενικό, τι άλλο, νήμα αναδύθηκε.

Με το Οντισιόν η Κιταμούρα έφτασε μέχρι τη Βραχεία Λίστα του Βραβείου Μπούκερ 2025. Η συγγραφέας επιλέγει μια πρωτοπρόσωπη αφήγηση, δίνει τον λόγο σε μια ηθοποιό, που ζει με τον σύντροφό της, συγγραφέας εκείνος, σε ένα άνετο σπίτι στη Νέα Υόρκη. Ένας πετυχημένος ρόλος, παρότι μικρός, αποδείχθηκε καθοριστικός για την καριέρα της. Βρίσκεται σε πρόβες για μια επόμενη παράσταση, δεν είναι σίγουρη πως έχει καταφέρει να ξεκλειδώσει το κείμενο, τη συγγραφική σκέψη, τη σκηνοθετική επιθυμία, η πρεμιέρα πλησιάζει ανησυχητικά και εκείνη είναι χαμένη σε ένα άγχος πότε δημιουργικό και πότε καθηλωτικό. Ένας νεαρός άντρας, μέλος της παραγωγής, θα της ζητήσει να πιουν έναν καφέ. Εκεί θα της ανακοινώσει πως πιστεύει πως είναι γιος της. Μπορεί να είναι σίγουρη πως κάτι τέτοιο δεν ισχύει, μπορεί να σκεφτεί πώς δημιουργήθηκε αυτή η παρεξήγηση, πως είχε έναν γιο και τον έδωσε για υιοθεσία, πώς μια δημοσιογράφος παραποίησε τα λόγια της σε μια συνέντευξη.

Η βεβαιότητα είναι η μια πλευρά της όχθης, η απέναντι είναι εκείνη του τι θα συνέβαινε εάν. Η Κιταμούρα επιλέγει έναν παράδοξο τρόπο για να εξετάσει αυτή την εναλλακτική επικράτεια, χωρίζει το μυθιστόρημα σε δύο μέρη, διατηρεί κάποιες σταθερές, μεταβάλλει κάποιες άλλες. Μέρος της πλοκής η ιστορία μιας παράστασης, οι πρώτες επαφές, η ανάγνωση, η συμφωνία, οι πρόβες, η ένταση, η πρεμιέρα, η επιτυχία ή μη, το κατέβασμα της παράστασης, βιαστικό ή μεταχρονολογημένο εξαιτίας ενός θριάμβου. Το επάγγελμα της ηθοποιού, ειδικά κατά την περίοδο εκείνη που κάποια βράδια ενδύεται τη ζωή κάποιου άλλου προσώπου, για να γυρίσει ύστερα στο σπίτι της, στη δική της ζωή, με τα απρόοπτα και τις απαιτήσεις της, μοιάζει ιδανικό για την ανατομική μελέτη του διαχωρισμού αυτού.

Επιλέγοντας την πρωτοπρόσωπη αφήγηση, η Κιταμούρα επισημαίνει και στρέφει το βλέμμα της σε ένα ακόμα χαρακτηριστικό της ηθοποιού, εκείνου που την καθιστά αντικείμενο παρατήρησης από δεκάδες μάτια σε κάθε παράσταση. Δεν είναι ακριβώς συγγραφικό τέχνασμα, αλλά ως τέτοιο λειτουργεί ενισχυτικά σε αυτή την εσωστρεφή αφήγηση, έτσι όπως οι σκέψεις και τα συναισθήματα της αφηγήτριας συσσωρεύονται. Μπορεί το διακύβευμα, το καταλυτικό γεγονός να μην είναι από μόνο του σημαντικό, καθότι αυθαίρετο και απίθανο, εντούτοις χαρίζει μια χαραμάδα για να εισέλθει εκείνη σε μια επικράτεια εναλλακτικής πραγματικότητας, και μάλιστα σε μια στιγμή που εκείνη η μη απόφαση έχει πάψει να την απασχολεί, έχοντας απομείνει μια ακόμα παρελθοντική αποσκευή.

Η Κιταμούρα επιτρέπει στο αφηγηματικό υποκείμενο την ανεξαρτησία, την ελευθερία κινήσεων, σκέψεων και συναισθημάτων, ένα υποκείμενο υπό παρατήρηση, αποφεύγει με αυτό τον τρόπο να αναγκαστεί να πάρει φανερή θέση απέναντί της, ακόμα και αν η θέση εκείνη θα ήταν μια αδιάφορη απόσταση, χωρίς κατανόηση και κριτική διάθεση. Το Οντισιόν διατηρεί καθ' όλη τη διάρκειά του μια εσωτερικότητα, μια σταθερή οπτική στα πράγματα, δεν φιλοδοξεί να αποτελέσει ένα είδος πειράματος, μια πλατφόρμα αναλογιών, μια κεκαλυμμένη πραγματεία απέναντι στις ανθρώπινες σχέσεις. Διατηρεί τον προβολέα στραμμένο στην αφηγήτρια, τα υπόλοιπα πρόσωπα της πλοκής φανερώνονται και δρουν μέσα από εκείνη, με το βλέμμα και τον τρόπο της. Αυτή η κλειστή, μα λειτουργική, κατασκευή λειτουργεί με έναν τρόπο υποβλητικό, ο αναγνώστης παρακολουθεί την προώθηση της πλοκής μέσα από εκείνη.

Στυλιζαρισμένο όσο χρειάζεται, δουλεμένο στη λεπτομέρεια, λειτουργικά ήπιο και χαμηλότονο, το Οντισιόν είναι ένα μυθιστόρημα που δύναται να λειτουργήσει ανησυχαστικά σε δύο χρόνους, κατά τη διάρκεια και μετά το πέρας της ανάγνωσης, και αυτό είναι που κλείνοντας σημειώνω ως το σημαντικότερο χαρακτηριστικό του.

(το παρόν κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα των Συντακτών) 

υγ. Για το βιβλίο της Φοξ, Πρόσωπα σε απόγνωση, περισσότερα θα βρείτε εδώ. 
υ.υγ. Αν θέλετε να «με κεράσετε έναν καφέ», μπορείτε εδώ! 
 
Μετάφραση Βάσια Τζανακάρη
Εκδόσεις Διόπτρα

Πέμπτη 15 Οκτωβρίου 2026

Διαγραφές - Justin Torres

Πριν δώδεκα χρόνια διάβασα το Εμείς τα θηρία, το πρωτόλειο, χωρισμένο σε μικρά κεφάλαια/στιγμιότυπα, μυθιστόρημα του Τζάστιν Τόρρες, με στοιχεία αυτοβιογραφικά, μια ιστορία ενηλικίωσης μέσα σε ένα περιβάλλον βίαιο και ασταθές, εκεί που κάθε στιγμή μια έκρηξη μπορούσε να συμβεί, χωρίς προειδοποίηση ενώ στα πέριξ τριγυρνούσε διαρκώς η επωδός της μη πρόθεσης και της επιθυμίας για ό,τι καλύτερο.

Με τη συμπλήρωση δώδεκα χρόνων από την κυκλοφορία του πρωτολείου, το οποίο βραβεύτηκε, διαβάστηκε, μεταφράστηκε, μεταφέρθηκε στη μεγάλη οθόνη, ήταν δηλαδή κάτι παραπάνω από ένα επιτυχημένο ντεμπούτο, κυκλοφόρησε το επόμενο μυθιστόρημά του, δώδεκα χρόνια εκδοτική σιωπής, δεν ξέρω αν υπάρχουν διηγήματά του σε περιοδικά ή εφημερίδες, ακόμα και να υπάρχουν δεν διαρρηγνύουν την πέπλο απουσίας από τα πράγματα.

Αρχές καλοκαιριού, τα ύψη εκδόσεων δυσθεώρητα, μια ακόμα έκδοση ανάμεσα σε τόσες άλλες, η κυκλοφορία τού Διαγραφές με χαροποίησε, μια θετική ανάμνηση έχω από εκείνη την ανάγνωση, όπως και το όνομα του Θωμά Σκάσση στη μετάφραση, είναι με τα χρόνια μια κάποια εγγύηση, όχι μόνο για το αποτέλεσμα αλλά και για την ίδια την επιλογή. Ένα από τα βιβλία του καλοκαιριού.

Μια παράκαμψη προπομπός. Είμαι από τους αναγνώστες εκείνους που δεν λαχταρούν για την αλήθεια και την ακρίβεια αλλά για τον μύθο, δηλώνω πρόθυμος να παραιτηθώ από κάθε δικαίωμα επεξήγησης και σημείωσης, ένα καλό παράδειγμα είναι στα ονόματα που αραδιάζει ο Μπολάνιο στα έργα του, ονόματα ποιητών κυρίως, που ποτέ δεν τσεκάρω να δω αν όντως υπάρχουν και μόνο από σπόντα, αν τα πετύχω πουθενά αλλού, τότε κάνω τις συνδέσεις, όμως, σκέφτομαι, αν ήθελα να διαβάσω ιστορία της λογοτεχνίας δεν θα διάβαζα λογοτεχνία.

Προλέγω αυτό γιατί στις Διαγραφές η ανάγνωση, η εμπειρία, όπως μου αρέσει να την αποκαλώ, είχε σε μεγάλο βαθμό να κάνει με την απόφαση αυτή, να μην αναζητώ διαρκώς πού η αλήθεια και πού ο μύθος, να αντιμετωπίζω την κατασκευή ως κάτι το ενιαίο και αδιαίρετο, ως το τελικό αποτέλεσμα της έμπνευσης και του μόχθου του συγγραφέα. Λίγα λόγια για την υπόθεση όμως, λείπουν σίγουρα, διορθώνω:

Κάποια αποσπάσματα: «Σε μια άλλη ζωή, ο Χουάν κι εγώ είχαμε βρεθεί μαζί συνολικά δεκαοχτώ μέρες μόνο, μια δεκαετία νωρίτερα, τότε που ήμουν μόλις δεκαεπτά χρονών». «Το μέγα έργο που επρόκειτο να ολοκληρώσω μετά τον θάνατο του Χουάν είχε να κάνει με ένα ντοσιέ γεμάτο χαρτάκια, αποκόμματα εφημερίδων, φωτογραφίες και χειρόγραφες σημειώσεις, μαζί με δύο ογκώδη βιβλία, οι σελίδες των οποίων ήταν σχεδόν εντελώς γεμάτες διαγραφές. Τα βιβλία αφορούσαν μια δίτομη έρευνα με τίτλο: Σεξουαλικές Παραλλαγές: Μια μελέτη των ομοφυλοφιλικών προτύπων».

Ο Χουάν, στον τελευταίο διάδρομο, δέχεται επισκέψεις από έναν νεαρό. Είχαν γνωριστεί πριν από χρόνια, και τότε έμοιαζε εκείνος γέρος, ο νεαρός ακόμα πιο νεαρός. Οι συζητήσεις τους συνέχουν, παρότι συχνά ασύνδετες και ονειρικής χροιάς, την κατασκευή, τα σχόλια του νεαρού σαν συγκολλητική ουσία, οι αναλήψεις και οι προλήψεις εξίσου εξισορροπιστικές, οι σημειώσεις, η βιβλιογραφία, τα δάνεια από τα αρχεία, τα σενάρια φανταστικών ταινιών, επίσης. Δεν είναι μάλλον απλό να χωρέσει η φιλοδοξία του Τόρρες σε μια σύντομη περίληψη σχετικά με τις Διαγραφές, θα μπορούσε να ειπωθεί κάτι του στυλ: η Ιστορία άλλο δεν είναι από τη σύνθεση ιστοριών ή η ατομική ιστορία αναπόφευκτα φέρει σκόνη των διαδρομών που λίγο λίγο διανοίγονταν ή μια παρομοίωση με τη σκυταλοδρομία, καθένας πορεύεται όπως μπορεί/επιθυμεί, στο τέλος της διαδρομής παραδίδει (ιδανικά) τη σκυτάλη στον επόμενο και ίσως αυτή η ενδεχόμενη παράδοση να είναι ένας μειωτής ματαιότητας.

Η σεξουαλικότητα, ο προσανατολισμός, τα ήθη, τα καταγώγια που φωτίστηκαν, οι αρχές, η συντήρηση, ο έλεγχος, η εκμετάλλευση, η επιστήμη, το νερό που κυλάει και παρασέρνει μεγάλο αριθμό από ακαθαρσίες, ευτυχώς, η δυσωδία που καταπολεμάτε εσείς, ξέρετε ποιοι, οι συλλογικότητες που συναθροίζονται γύρω από τη φωτιά του κόσμου, και το γρανάζι γυρνάει και προχωρά και πάει, παρά τις ανασχέσεις, παρά τις αντεπιθέσεις της συντήρησης και των κύκλων της. Επίσης, μια σύντομη περίληψη, θα μπορούσε να είναι η σημασία της καταγραφής της ιστορίας, η χαρτογράφηση του μονοπατιού ως τα εδώ, το ανάπτυγμα ηρώων και εχθρών, τα διαγραμμένα από τη λογοκρισία, πάσης φύσεως και προέλευσης, έχουν τεράστια σημασία, θα επανεγγραφούν.

Οι Διαγραφές δεν είναι δοκίμιο, ακόμα και στα κομμάτια που μοιάζουν με τέτοιο, είναι όμως μια σειρά από νήματα, χρώματος και υφής ποικίλων, για όποιο θέλει να τραβήξει και να ακολουθήσει, να δει στο τέρμα του τι θα αντικρίσει, αν και μάλλον η διαδρομή θα έχει το μέγιστο ενδιαφέρον, η αρχή θα είναι συγκινητική/θυμωτική ένα δωμάτιο απελπισίας, μια ντουλάπα κλειστή, ένα αίσθημα ντροπής. Ο Τόρρες τοποθετεί τον πήχη ψηλά, πιο ψηλά και από την ενδελεχή έρευνα που μοιάζει να έχει κάνει, είναι κάτι άλλο εκείνο που επιθυμεί, ένα μυθιστόρημα θέσης και φυγής, που όμως δεν θα εξαντλείται σε αυτό, στη νομιμοποίηση και τον ψυχολογικό καθησυχασμό, αλλά, θα περιλαμβάνει πολλά κομμάτια ζωής, κομμάτια σχεδόν αναχωρητικά, τόσο ποιητικά και απίθανα, όσο η ίδια η ζωή ακόμα και με την πλέον ρεαλιστική περιγραφή της, το τελικό μοντάζ αποδεικνύεται λειτουργικά ιδανικό, καθηλώνει το βλέμμα, εδώ, σκέφτεσαι, δεν έχουμε απλά και μόνο λογοτεχνία υψηλής στάθμης.

Στο προ δωδεκαετίας κείμενό μου συζητούσα την πιθανή έλλειψη κάποιων πολαρόιντ στιγμιοτύπων στην αρχή κάθε κεφαλαίου, έτσι, πίστευα, θα ήταν πιο ολοκληρωμένη η ανάγνωση, και να που εδώ, οι φωτογραφίες, παρέα με τις σελίδες με τις διαγραφές και τα υπόλοιπα ντοκουμέντα, υπάρχουν και επιτείνουν το κλίμα μέσα στο οποίο κυλάει η αφήγηση, ο τρόπος του αφηγητή να επιβεβαιώσει πως θα χρησιμοποιήσει, χρησιμοποιεί ήδη το υλικό, πως δεν θα αφήσει τη σκυτάλη.

υγ. Ο Τζάστιν Τόρρες μου θυμίζει τον Τζούνο Ντίας, με κάποιο τρόπο αφηρημένο και διαισθητικό. Επίσης, οι Διαγραφές μου έφεραν στο νου ένα ακόμα σπουδαίο μυθιστόρημα που διάβασα πρόσφατα το Oh, Canada του σημαντικού Ράσελ Μπανκς.
υ.υγ. Για το Εμείς τα θηρία έγραφα αυτό. Για τον Ντίας κάποια πράγματα θα βρείτε εδώ, για το Oh, Canada εδώ.
υ.υ.υγ. Αν θέλετε να «με κεράσετε έναν καφέ», μπορείτε εδώ!
 
Μετάφραση Θωμάς Σκάσσης
Εκδόσεις Πατάκη 

Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2026

Γελάει καλύτερα όποιος έχει δόντια - Ζίτα Ρούτζκα

«Δύσκολο να βρεις καλά παπούτσια για μακαρίτη».

Κάπως ιδιαίτερη πρώτη πρόταση, αυτή η ισορροπία που παγώνει κάπως το γέλιο που θα τρέξει να προλάβει να διαγραφεί. 

«Άλλα τα παπούτσια για τον τάφο, άλλα για τη ζωή. Τα παπούτσια για τον φρεσκοπεθαμένο είναι καλά αν είναι καινούρια. Ή φορεμένα αλλά να μοιάζουν ακριβά. Ιδανικά —καινούρια και ακριβά. [...] Από κανονικό παπούτσι κάνεις νεκροπάπουτσο. Το αντίστροφο δεν γίνεται».

Τη Ζίτα Ρούτζκα δεν τη γνώριζα, φρόντισαν γι' αυτό η Αναστασία Χατζηγιαννίδη και οι εκδόσεις Loggia, η εμπιστοσύνη είναι κάτι που κερδίζεται στο πεδίο της ανάγνωσης. Δεν τη γνώριζα, λοιπόν, τη συγγραφέα, όταν κυκλοφόρησε το βιβλίο της στα ελληνικά, στην ωραία μίνιμαλ αισθητική των εξώφυλλων, με τον παιγνιώδη τίτλο και το κλειστό ψαλίδι σκίτσο. Αν εκείνη τη μέρα, όταν πρωτοέπιασα το βιβλίο στα χέρια μου, είχα διαβάσει την πρώτη πρόταση, σίγουρα η ανάγνωση θα είχε συμβεί πολύ νωρίτερα, ίσως να μην περνούσε από τη διαδικασία της στοίβας καν, η παιγνιώδης διάθεση του τίτλου συνεχιζόταν, οξύνοντας, σε πρώτη φάση, την περιέργεια να δεις πώς θα συνεχίσει, πού θα το πάει, πόσο μακριά θα το φτάσει. Η ανάγνωση συνέβη όταν έψαχνα να δω τι θα διαβάσω μετά τις ιδιαίτερες Γκερίλλες της Βιτίγκ, δεν ήταν μια απλή απόφαση, ποτέ δεν είναι, η πρώτη φράση έδωσε την απάντηση, δύσκολο να βρεις καλά παπούτσια για μακαρίτη, εδώ είμαστε, σκέφτηκα.

Συνοπτικά: Ο άντρας της Βέρας, ο Τζόκεϊ, αλόγων και όχι δίσκων, πεθαίνει, τα οικονομικά είναι στενά, τα συναισθήματα θηριώδη, η παράδοση και η κοινωνική τσιμπίδα ακριβή, ξεκινάς από τα καινούρια παπούτσια και μέχρι να φτάσεις στην ταφή ένα σωρό λεπτομέρειες, ωστόσο, πρέπει να φτάσεις στην ταφή, πώς αλλιώς; Αυτή είναι η ιστορία της Βέρας, όπως η ίδια μας την αφηγείται, όταν ο Τζόκεϊ ξεκαβάλησε τη φοράδα της ζωής και εκείνη έπρεπε να τον κηδέψει. 

Η πρώτη πρόταση, η πρώτη παράγραφος, η πρώτη σελίδα, το πρώτο κεφάλαιο, το δεύτερο, το τρίτο, το τέταρτο, κυλούσε η ανάγνωση γάργαρη, η περιέργεια ισορροπούσε με την απόλαυση σταδιακά, σταμάτησα την πρώτη αναγνωστική έφοδο κάπου στη σελίδα πενήντα, η πρόζα, η διαχείριση της ιδέας και η προώθηση της πλοκής ήταν διακριτές αρετές, οι λόγοι που είχα φτάσει ως εκεί και δη χωρίς σταματημό. Η δυσπιστία μετά την ελάχιστη απομάκρυνση, για πόσο ακόμα θα έχει καύσιμο στη μηχανή, πόσο ακόμα θα λειτουργεί, χωρίς να κουράσει, να επαναληφθεί, να έρθει και να καταπλακωθεί από τον ίδιο της τον εαυτό, να πνιγεί από ασφυξία, χωρίς οξειδωτικό υλικό κάθε φωτιά σβήνει. Διαφορετικός τρόπος να ησυχάσει η δυσπιστία δεν υπήρχε παρά να συνεχίσω την ανάγνωση. Πάνω από διακόσιες σελίδες, έφτασα στο τέλος με μεγάλα χρονικά περάσματα, αργούσα να το αφήσω από τα χέρια μου, δηλαδή, όσο ήταν σε εκείνα η δύναμη της επιλογής.

Πρόζα: τσεκ, διαχείριση ιδέας: τσεκ, προώθηση πλοκής: τσεκ, δυσπιστία: αρνητικό, ασφυξία: αρνητικό, απόλαυση: φουλ.

Το Γελάει καλύτερα όποιος έχει δόντια είναι ένα πολύ ιδιαίτερο βιβλίο. Ιδιαίτερο γιατί η μεταναγνωστική προσέγγισή του αποδεικνύεται σύνθετη και πολυσχιδής. Είναι ένα μυθιστόρημα ισορροπίας, να μια καλή αρχή, η αποφυγή της πτώσης είναι ένα ζητούμενο, η χάρη της διάβασης ακόμα ένα, οι εξωτερικές συνθήκες ένα τρίτο, η διπλής όψεως νοηματοδότηση, γιατί ισορροπώ και γιατί σε παρατηρώ να ισορροπείς, ένα τέταρτο, και κάπως έτσι θα μπορούσα να συνεχίσω και ίσως να δείξω σε τι συνίσταται το σύνθετο και το πολυσχιδές του βιβλίου. Υπάρχουν πολλές πύλες προσέγγισης, ας δοκιμάσω και έτσι, είναι ένα αστείο βιβλίο, μαύρα αστείο, αλλά αστείο, ναι, είναι ένα βιβλίο για την απώλεια, με τον τρόπο του, αλλά ναι, είναι ένα βιβλίο με έντονο το στοιχείο του φολκλόρ, ναι είναι, είναι ένα βιβλίο για το εκείνοι και εγώ, για το κοινωνικό και το ατομικό, το πώς αναμένεται κανείς να αντιδράσει και το πώς τελικά αντιδρά και τι αντίδραση με τη σειρά του φέρνει, ναι είναι, είναι ένα έξυπνα γραμμένο βιβλίο, ναι είναι, είναι αναχωρητικό, με τον τρόπο του ναι, είναι ρεαλιστικό και (υπο)γειωμένο, επίσης με τον τρόπο του ναι, αλλά και υπερρεαλιστικό, προφανώς, βρίθει συμβολισμών και υπονοούμενων, θα έλεγα επίσης ναι, έχει πρωτοτυπία, ναι έχει, παρότι πατάει στέρεα στην παράδοση του κεντροευρωπαϊκού μυθιστορήματος, ας αφήσω εδώ να υπάρχει το όνομα του Βίτολντ Γκομπρόβιτς, είναι ναι, είναι μια ερωτική ιστορία, μα περί αυτού πρόκειται, είναι ένα βιβλίο που δυσκολεύεσαι να το αφήσεις από τα χέρια σου, ναι είναι, ακριβώς γιατί είναι όλα αυτά.

Το παιγνιώδες, μια αρετή συχνά παρεξηγημένη, είναι εκείνο που επιτρέπει στην κατασκευή να λειτουργήσει, το μη σοβαροφανές, το δεν παίρνω τον εαυτό μου στα σοβαρά. Η λειτουργία της κατασκευής έγκειται, θεωρώ, στο πώς τοποθετείται απέναντι στο βλέμμα του αναγνώστη, αυτή η αναρχική αφήγηση της Ρούτζκα διαμέσου της χήρας αφηγήτριας, που παρασέρνει και παρασέρνεται την ίδια στιγμή, η παιγνιώδης διάθεση, η ζαβολιά, το βγάλσιμο της γλώσσας, αλλά όχι απλά για να γίνει, όχι για να κοροϊδέψει, όχι για να κλέψει, όχι για να προκαλέσει, όχι για να εντυπωσιάσει, όχι για να πάρει τον εαυτό της στα σοβαρά, να το κλειδί, να η δυσκολία, να η αρετή, να ο τρόπος της, να το μικροσύμπαν, να τα παιδιά που τα δίνουν όλα στο παιχνίδι, χαρούμενα και ξεθεωμένα, γδαρμένα και τσακωμένα, χαρούμενα, χωρίς η δίψα να έχει σβήσει, αύριο πάλι, ξανά.

Πολύ μου άρεσε.

υγ. Για τις Γκερίλλες που είχαν προηγηθεί, περισσότερα εδώ. Ένα νήμα που οδηγεί στον Γκομπρόβιτς θα βρείτε εδώ.
υ.υγ. Αν θέλετε να «με κεράσετε έναν καφέ», μπορείτε εδώ!
 
Μετάφραση Αναστασία Χατζηγιαννίδη
Εκδόσεις Loggia

Πέμπτη 8 Οκτωβρίου 2026

Προς τη βία - Blandine Rinkel

Μου άρεσε η προειδοποίηση: Αυτό το κείμενο είναι έργο μυθοπλασίας, οποιαδήποτε ταύτιση με πρόσωπα υπαρκτά ή υπάρξαντα θα ήταν καταχρηστική. Μου είχε κιόλας αρέσει ο τίτλος: Προς τη βία. ΄Έμενα να τσεκάρω και την πρώτη πρόταση: Ο λύκος είχε πλήρως εξολοθρευτεί στη Γαλλία πριν το ξέσπασμα του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

Εκείνη τον αποκαλεί Ζεράρ, είναι ο πατέρας της, δεν ξέρω αν αναφέρεται σε αυτόν έτσι τώρα που αφηγείται ή αν συνήθιζε να τον αποκαλεί Ζεράρ και όχι μπαμπά ή πατέρα, δεν είμαι σίγουρος. Η προσφώνηση μπαμπάς διατηρεί μια σταθερή απόσταση, όχι τόσο κοντά αλλά ούτε τόσο μακριά, το Ζεράρ, στην περίπτωση μας, εξαρτάται, ή που τους φέρνει πιο κοντά ή που τους εξοβελίζει σε μια απόσταση πέρα από την όποια σχέση, ο οικείος Ζεράρ ή ένας Ζεράρ που τύχαινε να είναι πατέρας μου.

Δεν ξέρω αν μια καταχρηστική πράξη ενάντια στη μυθοπλασία περιλαμβάνει μόνο την ενσωμάτωση της συγγραφέως, ή αν επεκτείνεται και στον αναγνώστη που μπορεί να αναγνωρίσει δικά του πράγματα, μα αυτό, τι χαζός που είμαι, συμβαίνει ανέκαθεν με τη λογοτεχνία, οπότε δεν μπορεί η προειδοποίηση να σχετίζεται με εμάς τους τρίτους, παρά μόνο με εκείνη, δεν ξέρω γιατί, σκέφτομαι τραπέζια εορταστικά, βαρετά και έτοιμα να εκραγούν.

Είχα διαβάσει τις Γκερίλλες της Βιττίγκ, ήταν το προηγούμενο βιβλίο, η αναφορά σε εκείνες εδώ ήταν μια καλοδεχούμενη συγκυρία, μια ανορθολογική ρωγμή στον θόλο της τυχαίας επιλογής του επόμενου βιβλίου. Ως τότε, ανάμεσα σε διάφορα βιβλία, σκεφτόμουν το Η αγαπημένη του, μεταφραστής και εκδοτικός οίκος κοινοί, η αίσθηση από την ανάγνωση παρεμφερής. Ένα βιβλίο για την πατριαρχία, για τον πατέρα, για την ενηλικίωση σε περιβάλλοντα δύσκολα, μυθοπλασία ή αυτομυθοπλασία, φανερή ή συγκαλυμμένη, ρεαλιστική ή πιο ποιητική, η μια όψη μπορεί να λέει νούμερα πωλήσεων, η άλλη όμως προβάλει στον τοίχο ολογράμματα πόνου.

Η ψυχρή αφήγηση προσδίδει αληθοφάνεια και ρεαλισμό, ο παγωμένος σωλήνας μεταφοράς καυτής ουσίας, οι θερμοί πίδακες σε παγωμένες εκτάσεις, η αφηγήτρια, η κόρη, μεταφέρει την αλήθειά της, δεν υπερβάλλει, ό,τι και αν σημαίνει αυτό σε ένα μυθοπλαστικό περιβάλλον, εγκαύματα αφήνει και ο πάγος, όπως η σιωπή του κάθε φορά εν είδει τιμωρίας, η απόσταση, όπως και η απόπειρά της να καταλάβει, να δικαιολογήσει, να αποδειχτεί δίκαια με κάποιον που πριν γίνει πατέρας της ήταν πατέρας δύο παιδιών που υπαιτιότητά του σκοτώθηκαν, το παρελθόν αναδύεται σε θραύσματα, λέξεις εδώ και εκεί, μια θολή εικόνα.

Διαβάζουμε αυτό που μπορούμε να διαβάσουμε, οριακά αυτό που θέλουμε να διαβάσουμε, ειδικά ανάμεσα στις γραμμές, στα κενά της ιστορίας, οι προβολές μας -σταμάτα να μιλάς όπως ο ψυχολόγος σου, ακούω μια γλυκιά αυστηρή φωνή, εντάξει σταματώ. Μου πήρε χρόνια να καταλάβω πως είναι δύο διαφορετικά πράγματα το κατανοώ και το δικαιολογώ, η ικανότητα που ένιωθα να έχω στην κατανόηση με κρατούσε δέσμιο, ξέρω γιατί το κάνει, σταματούσα εκεί, έπαιρνα το μερίδιο που πίστευα πως μου αναλογούσε, το φόρτωνα στις πλάτες και συνέχιζα, ώσπου μια μέρα καθημερινή μια λάμψη φώτισε ευθεία μπροστά, άλλο κατανοώ και άλλο δικαιολογώ, τόσο προφανές μα τόσο κοστοβόρο, νιώθω πως αυτό κάπως ταιριάζει με την αφήγηση, με την αγωνία, με την υποχρέωση, με το καλό παιδί, με την ενσυναίσθηση, με τη σκέψη και την ανάγκη να δικαιολογηθούν, να εξηγηθούν τα αδικαιολόγητα και τα ανεξήγητα. Εδώ απλώνεται η κοινή επικράτεια, η ανθρώπινη εμπειρία, η ατέλεια και τα κλισέ περί δρόμων στρωμένων με καλές προθέσεις που ίσια ευθεία οδηγούν στην κόλαση, είναι άραγε μονόδρομοι;

Στο Προς τη βία συμβαίνει κάτι που διαχωρίζει την αφήγηση αυτή από άλλες παρεμφερείς, καθώς η αφηγήτρια με τον τρόπο της, πότε συνειδητά και πότε αντανακλαστικά, εξετάζει τις αντανακλάσεις, το βίωμα ως μελλοντική σπορά, αυτό που είναι, αυτό που έγινε με βάση αυτό το παρελθόν, το  κληρονομημένο γονιδίωμα, τον θύτη θύμα θύτη, τον κύκλο αυτό. Η αβεβαιότητά της είναι το κλειδί, φτάνει μέχρι ένα σημείο σε κάθε μονοπάτι σκέψης και δεν διστάζει να πει ως εδώ, δεν καταλαβαίνω δεν μπορώ να είμαι σίγουρη, δεν διαφεύγει απλώς και μόνο της απλοϊκότητας έτσι, αλλά επιτρέπει και στην αφήγηση να σταθεί πιο συμπεριληπτική, όχι ως μάθημα ή διάλεξη, μακριά κάτι τέτοιο, αλλά ως κοινή επικράτεια, ως μια εκδοχή ανθρώπινης εμπειρίας, εκεί που η άγνοια αναπόφευκτα κυριαρχεί.

Σκέφτομαι συχνά τον ψυχολόγο μπούστερ που ως προπονητής του μποξ ωρύεται και φωνάζει στον θεραπεύομενο είσαι ο καλύτερος μπες μέσα και διέλυσέ τον του ρίχνει και μια σφαλιάρα, σκέφτομαι τον θεραπευόμενο που πατά σε έδαφος σαθρό να βγαίνει να περπατήσει φουσκωμένος, όλοι είστε μαλάκες, σκέφτεται, και όλο και πιο βαριά περπατά και το πάτωμα τρίζει, σκέφτομαι αυτό και νιώθω μια στενοχώρια. Το λέω αυτό γιατί κάπως έφτασα ως εδώ, σκεπτόμενος ξανά το Προς τη βία, τον τρόπο με τον οποίο πυροδότησε και προώθησε την πλοκή, χωρίς φωνές και δράματα, αλλά με νεύρο και ένταση, με διάθεση κατανόησης, με τις παγίδες της συγχώρεσης αναγκαστικά εκεί, την παθητικότητα του θύματος με ελπίδα απαλλαγής ευθύνης, δεν βγάζει την εαυτή της η αφηγήτρια εκτός, δεν τα φορτώνει όλα σε εκείνον, αλλά και στη μάνα, που πόσο απούσα είναι, πόσο ελάχιστα πατάει στο έδαφος, κάπου σε μια γωνιά, και αν κάποια κρίνει γιατί δεν μπορεί να την καταλάβει είναι εκείνη.

Διαβάζω ξανά όσα ως τώρα έχω γράψει με αφορμή το βιβλίο της Μπλαντίν Ρινκέλ, φοβάμαι πως μοιάζουν ατάκτως ερριμμένα, φράση που πάντα κοιτάζω να δω πως ορθογραφείται, ταυτόχρονα όμως είμαι κάπως σίγουρος πως το πόσο μου άρεσε αυτό το βιβλίο, το ρήμα άρεσε σπάνια είναι το κατάλληλο, ακριβώς γιατί με ξεβόλεψε, γιατί με τάραξε, γιατί ο τρόπος της κατάφερε να με εμπλέξει, όχι με την έννοια της ταύτισης ή της ενσυναίσθησης, όχι, με έναν τρόπο διαφορετικό, με κράτησε απέξω, αυτή η αφηγηματική ψύχρα αποδείχτηκε καθοριστική, με κράτησε απέξω αλλά δεν μπορούσα να τραβήξω το βλέμμα μου από τις γραμμές, κάτι στο οποίο, διαισθητικά αφού γαλλικά δεν ξέρω, εκτιμώ πως η συμβολή του μεταφραστή υπήρξε καθοριστική.

Μια ωραία αναγνωστική τριπλέτα: Προς τη βία - Η αγαπημένη του - Δυσφορεί η νύχτα. 

υγ. Για το Η αγαπημένη του περισσότερα θα βρείτε εδώ, για το Δυσφορεί η νύχτα εδώ, για τις Γκερίλλες εδώ.
υ.υγ. Αν θέλετε να «με κεράσετε έναν καφέ», μπορείτε εδώ!
 
Μετάφραση Νίκος Σκοπλάκης
Εκδόσεις Angelus Novus