Κλείνοντας το κείμενο για το Οντισιόν, το πρώτο βιβλίο της Κιταμούρα που διάβασα πριν από λίγους μήνες, στάθηκα στον ανησυχασμό που ίσως νιώσει ο αναγνώστης, τόσο κατά τη διάρκεια, όσο και μετά το τέλος της ανάγνωσης, τουλάχιστον αυτό συνέβη σε μένα, αυτό ήταν το κύριο χαρακτηριστικό του βιβλίου αυτού, που περισσότερο από άλλα ένιωσα να ακροβατεί ποιοτικά, άραγε μια περίτεχνη φιγούρα ή μια απάτη, το αναρωτήθηκα, το υποδόρια ανησυχαστικό, το λοξό, το παράξενο, το ανοίκειο σ' ένα περιβάλλον καθ' όλα γνώριμο υπερνίκησε την όποια ένσταση, μου έμεινε αυτό το βιβλίο ως αίσθηση, αυτό το φαινομενικά απλό στην κατασκευή μυθιστόρημα είχε κάτι το δυσδιάκριτα γοητευτικό.
Το Ένας χωρισμός είχε κυκλοφορήσει παλαιότερα από τις εκδόσεις Κέδρος, δεν το είχα διαβάσει. Κυκλοφόρησε ξανά από τις εκδόσεις Διόπτρα, έσπευσα, η ανάμνηση του Οντισιόν με πρόσταξε.
Όταν ο Κρίστοφερ και η πρωτοπρόσωπη αφηγήτρια αποφάσισαν να περάσουν σε στάτους διάστασης μετά από ένα γάμο λίγων χρόνων, εκείνος της ζήτησε να μην το αποκαλύψουν στον περίγυρό τους. Έτσι, όταν η μητέρα του, μη βρίσκοντάς τον, την καλεί στο τηλέφωνο, με έκπληξη την ακούει να της λέει πως έχει πάνω από ένα μήνα να μιλήσει μαζί του και καμία ιδέα δεν είχε για το ταξίδι του Κρίστοφερ στην Ελλάδα, στο πλαίσιο, πιθανότατα, της έρευνας για το βιβλίο που εδώ και χρόνια έγραφε με θέμα τα ταφικά έθιμα ή, χωρίς το ένα να αποκλείει το άλλο, κάποιας γκομενοδουλειάς. Η πεθερά της θα επιμείνει και εκείνη θα δεχτεί να ταξιδέψει στην Ελλάδα, θα βρεθεί στον Γερολιμένα της Μάνης, άδειο από τουρίστες στο τέλος της σεζόν και ενώ οι εκτεταμένες φωτιές έχουν αφήσει πίσω τους μαύρη γη.
Αυτή, εν ολίγοις, είναι η υπόθεση του βιβλίου αυτού. Και ίσως η αναφορά στην υπόθεση να επιτρέπει να διακρίνει κανείς το λοξό, έστω και ελάχιστα, συστατικό της πλοκής εκεί που μια πρακτικά πρώην σύντροφος θα βρεθεί να αναζητεί τον τυπικά σύζυγό της καθ' υπόδειξη της μητέρας του. Δεν στέκομαι σε αυτό το στοιχείο καθόλου με όρους πρωτοτυπίας, αλλά με λοξότητας, ένα μικρό χαλικάκι που αργά ή γρήγορα θα αρχίσει να βρίσκει και να χτυπά καθώς ο μηχανισμός θα κινείται.
Στο Οντισιόν έκανα αναφορά σ' ένα βιβλίο που θεωρώ γενικότερα καθοριστικό, το Πρόσωπα σε απόγνωση της Πάουλα Φοξ, εδώ χωρίς διόλου να τον βλέπω να έρχεται από το βάθος εμφανίστηκε ο Χαβιέρ Μαρίας. Θα φτάσω όμως και σε αυτό.
Για πολλές σελίδες δεν πίστευα πως η κεντρική ιδέα θα διέθετε αρκετή καύσιμη ύλη ώστε να διανύσει διακόσιες και πλέον σελίδες μυθιστορίας, χωρίς να περιέλθει σε τέλμα, ωστόσο κάθε σελίδα που γυρνούσα αχόρταγα μου αποδείκνυε το αντίθετο. Από το Λονδίνο στον Γερολιμένα, η Κιταμούρα προωθεί αργά και σταθερά την ιστορία σε ένα περίκλειστο και ασφυκτικό περιβάλλον, μια τέλεια παγίδα στην οποία τα πρόσωπα, όχι μόνο τα κύρια, βρίσκονται, συχνά χωρίς να το αντιλαμβάνονται, το ίδιο συμβαίνει και με το αναγνωστικό υποκείμενο, που σιγά σιγά υπνωτίζεται και ακολουθεί αυτό που έμοιαζε να είναι κάτι ανάλαφρο, μια ιστορία με αστυνομική εσάνς, μια συζήτηση περί σχέσεων ίσως, λίγο φολκλόρ ακόμα ακόμα, αλλά επ' ουδενί αυτό το εγκεφαλικό κατασκεύασμα στο οποίο βρέθηκε εγκλωβισμένο, όχι εξαιτίας κάποιας ανατροπής, όλα εδώ δίνονται σχετικά εύκολα, η συγγραφέας δεν ενδιαφέρεται να κρατήσει μέσω της αγωνίας τον αναγνώστη της, αλλά να τον εγκλωβίσει μέσα σε αυτή την κατασκευή.
Η εγκεφαλικότητα, η αναλυτική σκέψη, η αποστασιοποίηση, η παρατήρηση συναισθημάτων, γεγονότων και καταστάσεων από πλήθος διαφορετικών γωνιών, η σπειροειδής γραφή, δυσδιάκριτη στην αρχή, ο πρώτος περίγυρος άλλωστε διαθέτει μεγάλη περίμετρο, λίγο να αφαιρεθεί κανείς και δεν θα καταλάβει πως ο πρώτο κύκλος κλείνει και ένας επόμενος ξεκινά και να που βρίσκεται όλο και πιο μέσα, όλο και μικρότερος ο γύρω χώρος. Και κάπου εκεί, τη στιγμή που η αναχώρηση από τον Γερολιμένα πλησίαζε, οι εναρκτήριες φράσεις των έργων του Χαβιέρ Μαρίας άρχισαν να με παρενοχλούν, όπως για παράδειγμα: Δεν θέλησα να μάθω, κι όμως έμαθα ή (ακόμα πιο έντονα) Κανείς δεν σκέφτεται ποτέ πως μπορεί να βρεθεί με μια πεθαμένη στην αγκαλιά του και πως δεν θα ξαναδεί πια το πρόσωπο του οποίου το όνομα θυμάται.
Αν θα έπρεπε να συγκρίνει κανείς τα δύο βιβλία, τότε με ευκολία θα έλεγα πως το Ένας χωρισμός υπερέχει λογοτεχνικά, ωστόσο, και αυτό έχει τρομερό ενδιαφέρον, η λοξότητα του Οντισιόν έχει αφήσει ανεξίτηλα σημάδια στην αναγνωστική μου μνήμη, χωρίς να είμαι σίγουρος για το πώς ή το γιατί, χωρίς να μου είναι ξεκάθαρο πού πατάει η γραφή της Κιταμούρα μέσα μου και μου προκαλεί αυτή την ανησυχία, αυτό το ανοίκειο παρότι φαινομενικά γνώριμο, παρά τα απλά πρώτα υλικά, είναι ο τρόπος της εν γένει, χωρίς να φωνάζει πως εδώ έχουμε σπουδαία λογοτεχνία, η αυτοπεποίθηση που ωστόσο δεν συνοδεύεται από διάθεση για επίδειξη, κάτι το οποίο σαφέστατα περνάει οργανικά και στην ίδια τη γραφή, στιβαρή και βέβαιη, πετυχαίνοντας να δημιουργήσει ένα ανησυχαστικό υπόστρωμα στην ιστορία, βάσει σχεδίου και όχι τυχαία, και εκεί θεωρώ πως βρίσκεται το κλειδί, η ιστορία δεν είναι η πρόφαση, δεν είναι η αφορμή αλλά είναι το επίκεντρο του μυθιστορήματος, η πλοκή με όλα της τα νήματα, τα πρόσωπα και τα γεγονότα, μια ιστορία που μοιάζει και ίσως είναι χιλιοειπωμένη, δύο εραστές που αποφάσισαν να ακολουθήσουν διαφορετικούς δρόμους και οι δρόμοι τους ήρθαν να συναντηθούν ξανά, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, και αυτό έχει τεράστια σημασία χωρίς να αποτελεί την ίδια στιγμή μια αναμασημένη τροφή.
Στο Ένας χωρισμός σημασία δεν έχει μόνο το πώς αλλά και το τι, παρότι συχνά πυκνά στέκομαι στο πρώτο μέρος ως το πλέον σημαντικό, ενίοτε υπάρχουν και εξαιρέσεις.
Ξεκινάω να κλείσω το κείμενο αυτό και όλο νιώθω πως θέλω να προσθέσω κάτι ακόμα, μια αποποίηση ευθύνης, ίσως γιατί είναι και εδώ έντονο αυτό το δίπτυχο, περίτεχνη φιγούρα ή απάτη, ίσως γιατί στη λογοτεχνία της Κιταμούρα κάπως νιώθω άβολα και εκτός των βεβαιοτήτων μου, και όχι μόνο αυτό, αλλά έχοντας πληγεί με ανεξίτηλο υλικό, χωρίς να μπορώ να αντιληφθώ σίγουρα και ξεκάθαρα πώς ακριβώς συνέβη αυτό, φοβάμαι πως μπορεί να είμαι θύμα μιας απάτης, εξού και η διάθεση για μια αποποίηση ευθύνης, την οποία και περιλαμβάνω για μελλοντική χρήση, όταν κάποτε, για τον έναν ή τον άλλο λόγο, αν και μάλλον τυχαία, θα επιστρέψω στο κείμενο αυτό, τότε ίσως η περαιτέρω απόσταση να μου επιτρέψει μια πιο καθαρή ματιά και αυτή είναι μια σημείωση για εκείνη την επιστροφή.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου