Είχα διαβάσει την Επικράτηση, ήμουν σε διάθεση για λογοτεχνία επιστημονικής φαντασίας, υπήρχε ένα βιβλίο στην ετοιμόρροπη στοίβα, Οι εραστές του πάγου, το είχα ξεχωρίσει όταν είχε βγει, θα το διαβάσω, σκέφτηκα και το άφησα στη στοίβα, τώρα έμοιαζε να είναι η στιγμή για αυτό το βιβλίο που εκδόθηκε το 1968 στη Γαλλία, κυκλοφόρησε στα ελληνικά λίγους μόνο μήνες πριν, σε μετάφραση Χαράς Σκιαδέλλη, από τις εκδόσεις Στερέωμα.
Εν συντομία η υπόθεση, χωρίς διάθεση για αχρείαστες αποκαλύψεις. Μια διεθνής αποστολή στον παγωμένο νότο, ερευνητές που μαζεύουν στοιχεία, κάνουν μετρήσεις, συγκρίνουν, αναλύουν, υποθέτουν, καταρρίπτουν ή επιβεβαιώνουν, ξάφνου, στην απόλυτη σιγή, ένα σήμα φτάνει στις οθόνες των μετρητών, ένα χιλιόμετρο βάθος, ένα κομμάτι πάγου που χρονολογείται εννιακόσιες χιλιάδες χρόνια πριν, ένα ευδιάκριτο σήμα, χωρίς καμιά αμφιβολία, όλοι συμφωνούν σ' αυτό, συναγερμός, ενθουσιασμός, επιτάχυνση, η επιστημονική κοινότητα κρατάει την ανάσα της, σε ζωντανή μετάδοση η ανθρωπότητα παρακολουθεί τις εξελίξεις.
Μια που το έπιασα στα χέρια μου, μια που το άφησα γυρίζοντας την τελευταία σελίδα, σίγουρα μεσολάβησαν κάποιες μέρες, διαλείμματα υπήρξαν, ωστόσο, η αίσθηση ήταν πως το διάβασα μια και έξω, τόσο με μάγκωσε στις δαγκάνες του το βιβλίο αυτό, με εγκλώβισε σε εκείνα τα παγωμένα βάθη της ανασκαφής. Και ξέρετε ποιο είναι το κάπως περίεργο ή μη αναμενόμενο; Ο γλυκός αυτός εγκλωβισμός δεν έμοιαζε να είναι απότοκο αποκλειστικά και μόνο του σασπένς, του τι θα γίνει παρακάτω, αλλά της ίδιας της αφήγησης, της ατμόσφαιρας, του όλου σκηνικού, μου άρεσε πολύ το βιβλίο που διάβαζα, απολάμβανα κάθε σελίδα, δεν βιαζόμουν να φτάσω στο τέλος, απλώς και μόνο για να δω τι έγινε τελικά.
Σκεφτόμουν κι εγώ με όρους ερευνητικούς, θα περνούσε κάτω από το αναγνωστικό μου ραντάρ, το επαναλάμβανα διαρκώς, όταν με ρωτούσε κάποιος τι διαβάζεις, όταν αναλογιζόμουν πόσο πολύ μου αρέσει το βιβλίο αυτό, επιστημονική φαντασία από τη δεκαετία του '60, ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε μέσα στην θύελλα του '68 στη Γαλλία, που μεταφράστηκε μόλις πριν λίγο καιρό, θα περνούσε κάτω από το αναγνωστικό μου ραντάρ, παραλίγο.
Αφήνοντας απέξω το κομμάτι της πλοκής, τις ανατροπές και τα ευρήματα, το μυθιστόρημα επιμένει να έχει παλμό, ο μανδύας της υπόθεσης δεν είναι διόλου πρόχειρα ραμμένος, διαθέτει την απαραίτητη αυτονομία, έρχεται και αγκαλιάζει το πώς και τι, το σήμα από τα παγωμένα βάθη επιμένει, το μυθιστόρημα δεν υστερεί, δεν συνθλίβεται υπό το βάρος μιας πρωτότυπης και έξυπνης ιδέας, αυτό μπορεί να κάνει ένα καλό μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας, να προσδώσει υπεραξία στην ανάγνωση, να προσθέσει στη συνολική εμπειρία, να μην αρκεστεί απλώς και μόνο στην αφορμή, να απλώσει κλαδιά και ρίζες.
Κάτι απαραίτητο σε βιβλία όπως αυτό είναι η γρήγορη προσαρμογή του αναγνώστη στο πεδίο, λίγα λόγια στην υποδοχή, ένας πρόλογος πριν περάσει στην κυρίως σάλα εκείνος. Είναι σημαντικό φτάνοντας εκεί οι απορίες να μην ξεχειλίζουν, ώστε να μπορέσει ο αναγνώστης να νιώσει άνετος στη θέση του, να απολαύσει και να μην χαθεί. Η άνεση του αναγνώστη, ωστόσο, δεν πρέπει να συμβεί εις βάρος του οικοδομήματος που φιλοδοξεί να κατασκευάσει ο συγγραφέας, η απλοποίηση είναι ένας μύκητας καταστροφικός, μια ισορροπία οφείλει να διατηρηθεί, το οικείο και το ανοίκειο, πότε το ένα πότε το άλλο, συνήθως ταυτόχρονα, ο Μπαρζαβέλ τα καταφέρνει περίφημα και σ' αυτό το κομμάτι, η μετάφραση, επίσης.
Εξήντα χρόνια πριν γραμμένο, ελάχιστα παλιακό μοιάζει σήμερα. Ο τρόπος με τον οποίο ο συγγραφέας διαχειρίζεται τις τεχνολογικές δυνατότητες είναι καθοριστικός, αλλά είναι μόνο η μια όψη, η άλλη έχει να κάνει με το διακύβευμα, το σήμα που καταγράφεται από ένα ασύλληπτα χρονικά παλαιό βάθος, και δεν μένει μόνο σε αυτό, αλλά η πρόσληψη του γεγονότος, ο τρόπος με τον οποίο οι ισχυρότερες δυνάμεις προσεγγίζουν τη διαδικασία, η πολιτική συνθήκη στον πυρήνα. Δεν είμαι εξοικειωμένος με το οικολογικό κίνημα της εποχής, δεν ξέρω αν στην ατζέντα υπήρχε ήδη η υπερθέρμανση του πλανήτη, ωστόσο σήμερα, το ενδεχόμενο να μη χρειαζόταν μια γεώτρηση για να ανέλθει ο πομπός στην επιφάνεια, παρέα με τα σαρκία των μαμούθ στη Σιβηρία, είναι κάτι παραπάνω από οφθαλμοφανές και αναμενόμενο.
Μου άρεσε το βιβλίο αυτό πολύ, η ατμόσφαιρά του, κυρίως, ο τρόπος που οι λέξεις έμπαιναν σε σειρά, η ιστορία άπαξ και το εύρημα εμφανίστηκε και πυροδότησε την πλοκή, το αφηγηματικό παρόν της επιχείρησης και οι αναλήψεις από ένα ασύλληπτα μακρινό παρελθόν, οι αρθρώσεις μεταξύ των μερών, το συνολικό οικοδόμημα, θα περνούσε κάτω από το αναγνωστικό μου ραντάρ, παραλίγο, ο Μπαρζαβέλ αποδείχτηκε σπουδαίος, διόλου παρωχημένος παρότι φαινομενικά σουλατσάρει σε μια αρένα όπου κάθε μέρα πραγματοποιείται ένα νέο βήμα, εκεί όπου το νέο αμέσως παλιώνει, ακριβώς γιατί δεν εγκλωβίστηκε σε αυτό, διέκρινε και απέδωσε τις στρώσεις, με τη διαρκή παρουσία του κρύου και την αντίστιξη της ζεστασιάς, ακόμα και σε σεκάνς κυνηγητού σε μια φουτουριστική πόλη του μακρινού παρελθόντος, όσο το σκέφτομαι τόσο αυτό το βιβλίο είναι της εποχής του, το θέτω έτσι ανοιχτά, αυτό το βιβλίο, που κυκλοφόρησε πρόσφατα και το διάβασα μόλις τώρα, είναι της εποχής του, της εποχής αυτής, της κάθε εποχής, όπως τα καταφέρνει η καλή λογοτεχνία επιστημονική φαντασίας να είναι, δηλαδή.
Εκεί που δεν το περιμένεις, με τις άμυνες υποτονικές, να ένα πολύ ωραίο βιβλίο.
