«Είμαι ζωντανή. Ο σύζυγός μου, ο Πολ Όστερ, είναι νεκρός». Δελτίο παρόντος, συνοπτικό και ακριβές. Εκείνος διαγνώστηκε με καρκίνο, έκανε κάποιες θεραπείες, δεκαοχτώ μήνες αργότερα πέθανε στο σπίτι τους, εκείνη ήταν παρούσα, μέχρι το τέλος, τώρα κάθεται στο γραφείο της και κάνει αυτό που κάνει, γράφει για να —ένα κενό απλώνεται στην αναμονή του ρήματος— γράφει για να τι. Γράφει για να συνεχίσει, αυτό είναι το δικό μου ρήμα, γράφει γιατί δεν ξέρει να κάνει κάτι άλλο, ακούγεται κάπως αυτό, το ξέρω, διαβάζει και γράφει, αυτό κάνει, θα συζητούσε μαζί του, θα του έδινε να διαβάσει, τώρα εκείνος δεν είναι εδώ, εκείνη διαβάζει και γράφει γι' αυτό το γεγονός, για την απουσία του.
Δεν μπορώ να πάψω να ακούω το κακόηθες, γράφει για να εκμεταλλευτεί, για να καπηλευτεί, δεν μπορώ να πάψω να το ακούω, ο απόηχος της εποχής, η απομάγευση, ο μονοσήμαντος κόσμος που επιβάλλεται, όλα γίνονται για έναν λόγο, όλα καταλήγουν στα λεφτά, ούτε καν στη δόξα. Άργησα να βρω το δικό μου ρήμα για να συμπληρώσω την τελική πρόταση, ο απόηχος ήταν κιόλας παρών, με το που διάβασα για την επικείμενη έκδοση του βιβλίου, στις πρώτες σελίδες, στη διάρκεια, ξεπλύθηκε εντελώς με τα δάκρυα στις τελευταίες σελίδες, γραφεί για να συνεχίσει, αν η απάντηση θα μπορούσε ποτέ να είναι τόσο απλή και μονοδιάστατη. Αξιολογώ τον θυμό που νιώθω στον απόηχο του κακοήθους, ως αντίδραση απέναντι στο σιωπηλό και απρόσωπο, γιατί να με ενδιαφέρει, γιατί να με κινητοποιεί και να με φορτίζει τόσο έντονα, γιατί μόλις στη δεύτερη παράγραφο να σταθώ απέναντί του, τον αξιολογώ και τον τοποθετώ σ' αυτή την αναγνωστική σημείωση.
Στην αφήγηση, στη λογοτεχνία στην προκειμένη περίπτωση, καθένας ψάχνει κάτι δικό του, κάτι διαφορετικό, λέω το προφανές, για να ξορκίσω εντελώς τον απόηχο, για να διαταράξω τη μονοσημία, για να μην ξεχάσουμε όσα ξέρουμε, καθένας ψάχνει κάτι δικό του, είτε γράφει, είτε διαβάζει. Η λογοτεχνία πένθους, υποκατηγορία βασική της λογοτεχνίας του προσωπικού, είναι ανάμεσα σε εκείνα που ψάχνω. Το αναπόφευκτο. Εξαρχής είχα κατά νου το βιβλίο της Τζόαν Ντίντιον, Η χρονιά της μαγικής σκέψης, ένα από τα πιο σημαντικά βιβλία που έχω διαβάσει, πέρα από τα όποια, στενά πάντως, λογοτεχνικά κριτήρια, σημαντικό.
Δύο γυναίκες, η Τζόαν και η Σίρι, συγγραφείς αμφότερες, που χάνουν τους συζύγους τους, η μία ξαφνικά, την ώρα που βρίσκεται στην κουζίνα, τον φωνάζει και δεν απαντάει, ένα από τα αστεία του, σκέφτεται, εκείνος είναι νεκρός, και η άλλη, η αρχική γνωμάτευση, οι όποιες ελπίδες της θεραπείας, οι άγρυπνες νύχτες, οι πόνοι, η νοσηλεία, τα πάνω και τα κάτω, το τέλος. Ποια ξεκινά από καλύτερη θέση στο κουλουάρ του πένθους; Η Σίρι είχε άραγε τον ενάμιση εκείνο χρόνο για να προετοιμαστεί;
Σκέφτομαι κάτι ίσως χαζό, που όμως με χτυπάει πίσω από το κάθε γόνατο. Το τηλέφωνο να χτυπάει. Η ανακοίνωση από την άλλη άκρη της γραμμής. Η διατάραξη του χρόνου. Η ανάδυση της αγωνίας, ποια ήταν η τελευταία φορά που μιλήσαμε, μήπως τον αποπήρα, μήπως της φώναξα. Ποια ήταν η τελευταία ατάκα πριν πέσει η αυλαία. Η εναπόθεση στο τυχαίο ενώ στο στασίδι δίπλα στο κρεβάτι, οι λογαριασμοί, οι αγκαλιές, τα γλυκόλογα, το χάδι στα μαλλιά, πρώτα για τους λογαριασμούς είπα, γαμώτο.
Η Σίρι γράφει για τον Πολ και γράφοντας για τον Πολ αναπόφευκτα γράφει και για εκείνη όχι μόνο υπό το εμείς αλλά και υπό το δικό της εγώ, η Σίρι και ο Πολ. Πρόσφατα διάβασα το Η γυναίκα που τρέμει, εξοικειώθηκα, όχι μόνο για τον τρόπο της στη μη μυθοπλασία, γι' αυτή τη διαύγεια που αποπνέει η παρατήρησή της και η μεταφορά της, κυρίως αυτό, στο χαρτί, σαν να μπορεί να διαχωριστεί από την εαυτή της και να μιλήσει ως παρατηρήτρια, εξοικειώθηκα όμως μαζί της σε εκείνο το εισαγωγικό συμπλήρωμα της τελικής πρότασης, γράφει, είπα, για να συνεχίσει, γράφει, συνέχισα, γιατί δεν ξέρει να κάνει κάτι άλλο, και αυτό ίσως να ακούστηκε κάπως, αλλά η εξοικείωση το απαλλάσσει, η Σίρι διαβάζει, όταν κάτι την απασχολεί διαβάζει με μανία και σε βάθος, δίνεται ολοκληρωτικά στην ανάγκη της να καταλάβει, αυτό κάνει και εδώ, και όπως στη νευρολογική της περιπέτεια/αναζήτηση είχε πλάι της και τον φόβο ή την αγωνία της ασθένειας, έτσι και εδώ έχει πλάι της το πένθος, το συναίσθημα της απώλειας, τη δυσκολία να σηκωθεί από το κρεβάτι, να αναλάβει.
Ο Πολ Όστερ υπήρξε ένας από τους αγαπημένους μου συγγραφείς. Παρέα με το έργο του, οι συνεντεύξεις και όσα άλλα της εξωμυθοπλαστικής επικράτειας, μια οικειότητα αναδύεται, κάποιος που ήξερα πέθανε, κάποια που τον ήξερε, όσο μπορούμε να ξέρουμε κάποιον, ακόμα και όταν μετά από σαράντα τόσα χρόνια μαθαίνει τυχαία πως τα κόκκινα σώβρακα τα αγόραζε επειδή ήταν στο πακέτο της προσφοράς και απέφευγε να τα φοράει, ναι, εκείνος έχει πεθάνει και εκείνη μας λέει για τα κόκκινα σώβρακα που δεν τα προτιμούσε, εκείνη δεν το ήξερε, δεν είχε καν παρατηρήσει πως ήταν σαν καινούργια μέσα στο συρτάρι, σε αυτό έγκειται η οικειότητα, αν κάτι αναπτύσσεται αυτή είναι, η οικειότητα, και κάτι τέτοιες λεπτομέρειες καταρρίπτουν την ψευδαίσθηση, απομένει η συμφιλίωση, κάποια, λοιπόν, που τον ήξερε αρκετά μας μιλάει για εκείνον και για εκείνους και για εκείνη την ίδια, ενώ προσπαθεί να διαχειριστεί τη νέα συνθήκη, την απουσία του.
Η γραφή της Χούστβεντ έχει γωνίες, στο μη μυθοπλαστικό φαίνεται πιο έντονα, η εξοικείωση στην οποία αναφέρθηκα με διευκόλυνε, αλλιώς θα πάλευα τόσο με την αίσθηση επιτήδευσης όσο και με την ψυχρότητα που απορρέει από τη διαύγεια στην παρατήρηση και τη γραφή της, ιδιαίτερα όταν διαπραγματεύεται το ότι για πολλούς υπήρξε πάντοτε η γυναίκα του σπουδαίου συγγραφέα Πολ Όστερ, μια μούσα. Όσο διάβαζα, μήτε ο απόηχος, μήτε οι ενστάσεις, μήτε η λογοτεχνική αξία διέκοπταν την πράξη. Μόλις έκλεινα το βιβλίο και μέχρι να το ανοίξω ξεπηδούσαν ξανά. Ίσως γιατί δεν υπήρχε αυτό το σασπένς, το χειρότερο είχε κιόλας συμβεί, πριν ακόμα φτάσει το βιβλίο εδώ, ο Πολ είναι νεκρός. Ο Πολ Όστερ δεν θα γράψει άλλο βιβλίο, αν θέλω να είμαι ειλικρινής, αυτό σημαίνει για μένα ο Πολ Όστερ είναι νεκρός. Κι όμως επέστρεφα στην ανάγνωση, μη φανταστείτε, πέντε ή έξι φορές ήταν αρκετές, τα δάκρυα ξέπλυναν, η ανάγνωση έλαβε τέλος, κάτι ακόμα έμενε ωστόσο.
Παρότι οι Ιστορίες φαντασμάτων δεν είναι μια βιογραφία του Πόλ Όστερ, το έργο του, ιδιαίτερα η Τριλογία της Νέας Υόρκης, βρίσκεται συχνά πυκνά στο προσκήνιο της ανάσυρσης στην επιφάνεια, μέτρησα τα χρόνια, δεκαπέντε, τόσα είχαν περάσει, ήταν αρχές καλοκαιριού και κάθε μεσημέρι έριχνε μια δυνατή μπόρα, αγόρασα τη Γυάλινη πόλη, υπήρχε μια αισιοδοξία στην ατμόσφαιρα, ίσως επειδή η βροχή άφηνε καθαρή την πλατεία πίσω της, η αρχή της γνωριμίας μας συνέβη μια μέρα του Ιούνη, μόλις είχε σταματήσει να βρέχει. Σήκωνα το βλέμμα και κοίταζα στο ράφι, η απόφαση για επιστροφή λήφθηκε με συνοπτικές διαδικασίες, σκέφτομαι, θέλω να πιστεύω, όποιο από τα δύο, πως αυτό είναι ένα ζητούμενο του βιβλίου αυτού, ο αποχαιρετισμός στον συγγραφέα να τελειώσει, μέχρι την επόμενη φορά, με ένα δικό του βιβλίο και όχι με ένα βιβλίο για εκείνον.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου