Το πλαίσιο, μέσες άκρες, κάπως ανερμάτιστα ίσως:
το Ζόνα, με τον υπότιτλο Ένα βιβλίο για μια ταινία σχετικά με ένα ταξίδι σε ένα δωμάτιο, είναι το τρίτο βιβλίο στη σειρά Δοκίμιο των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης, υπεύθυνος Δημήτρης-Χρυσός Τομαράς· αναγνωστικά είχε προηγηθεί το Μυστικά δωμάτια, με τον υπότιτλο Περί ασθένειας, πόνου και σώματος στη λογοτεχνία, ένα υβριδικό δοκίμιο για τη λογοτεχνία με έντονο αυτοβιογραφικό χαρακτήρα· η συγγένεια που νιώθω με κείμενα όπως αυτά, όχι συγκριτικά, επιμένω να διευκρινίζω, ακριβείς απαντήσεις στο ερώτημα τι ακριβώς κάνεις σε αυτό το ιστολόγιο αν δεν είναι κριτική, παίζοντας με τις λέξεις, πάντα παίζοντας με τις λέξεις, είχα σκεφτεί και σε ανύποπτο χρόνο είχα εισάγει το αυτοκριτική, κατά το αυτοδοκίμιο και το αυτομυθοπλασία· λίγο καιρό πριν την έκδοση του βιβλίου του Τζεφ Ντάιερ, είχε προηγηθεί η πλήρης έκδοση, σε μετάφραση του Γιώργου Πινακούλα, του Πικνίκ στο πλάι του δρόμου των αδερφών Στρουγκάτσκι, απ' το οποίο ο Ταρκόφσκι εμπνεύστηκε το Στάλκερ, την ταινία που προαναγγέλλεται στον υπότιτλο, η Ζόνα, η μυστηριώδης, αποκλεισμένη και φυλασσόμενη περιοχή, στο κέντρο της οποίας υπάρχει ένα δωμάτιο· η σχέση βιβλίου ταινίας είναι ένα κατατοπιστικό παράδειγμα γονιμοποίησης, τέχνη έμπνευση και πάλι τέχνη, εκεί που το ακριβές δεν είναι χαρακτηρισμός τιμής.
Επί προσωπικού:
το 2003, φοιτητής στην Ιταλία, γνώρισα τον Ά., ήθελε να γίνει σκηνοθέτης, ανέλαβε με χαρά και προσήλωση τον κινηματογραφικό μου γραμματισμό, του χρωστάω πως είδα Ταρκόφσκι στη μεγάλη οθόνη. Δέκα χρόνια αργότερα, παλεύοντας με τις εξαρτήσεις μου, διάβασα το Σημείο Ωμέγα του ΝτεΛίλλο, που παρότι θαυμάζεται για τα μεγάλα μυθιστορήματά του, εγώ έχω ιδιαίτερη αδυναμία σε εκείνες τις μεγάλες νουβέλες του, όπως αυτή, για τον τρόπο που διαχειρίζεται, κυρίως επιβραδύνοντας, τον χρόνο, σε εκείνο το βιβλίο υπάρχει μια 24ωρη προβολή που προβάλλεται διαρκώς χωρίς διακοπή σε μια σκοτεινή αίθουσα του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης στη Νέα Υόρκη, ορίστε το δωμάτιο. Κάπου στα ενδιάμεσα, διάβασα το Σμιλεύοντας τον χρόνο, ένα από τα πλέον σημαντικά βιβλία της βιβλιοθήκης μου, για τη δημιουργία, για την αγωνία της ύπαρξης, για τον τρόμο της γραφειοκρατικής σπείρας, για τον τόπο συγκέντρωσης όλων αυτών, το χαρτί. Στη βιβλιογραφία σχετικά με τον Ταρκόφσκι, καλό είναι να συμπεριλάβει κανείς και το έργο του Παντελή Μπουκάλα, Ο Χριστός στα χιόνια/Εφτά νύχτες στον κόσμο του Αντρέι Ταρκόφσκι.
Σχετικά με την ανάγνωση:
συγγραφέας-μεταπράτης ο Ντάιερ, διόλου υποτιμητικά, αντίθετα απαιτητικά, ο αναγνώστης, ωστόσο, οφείλει εκ προοιμίου να τον δεχτεί στο μπούνκερ του, η σήμανση υπάρχει, εδώ δεν θα βρει κανείς ένα δοκίμιο με την ακριβή έννοια του όρου, αποκλειστικά τεχνικό και ερμηνευτικό ή διαθεματικό με κάποια άλλη συνιστώσα της ανθρώπινης σκέψης, τη φιλοσοφία ή τη θεολογία, για παράδειγμα, εδώ ο συγγραφέας-μεταπράτης μετέρχεται όλων αυτών, όχι μόνο ως βιβλιογραφία, αλλά και ως πρώτη ύλη στη σύνθεση, προσθέτοντας, ενισχύοντας, επισημαίνοντας τη δική του παρουσία, να εξηγήσει, πρώτα και κύρια στον εαυτό του, θαρρώ, τι είναι εκείνο που κατέστησε το Στάλκερ ορόσημο στο μονοπάτι του εδώ και τρεις δεκαετίες, η προειδοποίηση, όχι αντίστοιχα αυστηρή με εκείνη στη Ζόνα, είναι παρούσα, αν δεν σας ενδιαφέρει πώς λειτούργησε η ταινία στη ζωή κάποιου, μην προχωρήσετε· ο Ντάιερ είναι απαλλαγμένος από μία βασική υποχρέωση, να πείσει, να εξηγήσει, να υποστηρίξει πως το Στάλκερ είναι μια σπουδαία ταινία γενικά και αόριστα για την ιστορία του κινηματογράφου, έχει αναλυθεί και εδραιωθεί επαρκώς κάτι τέτοιο, άλλωστε, η θέση της ταινίας στον παγκόσμιο κινηματογράφο ελάχιστα σχετίζεται με την επιρροή, το στοίχειωμα, θα πω καλύτερα, της ταινίας στη ζωή του, η θέση της, ωστόσο, υπήρξε καθοριστική για το πλήθος του υλικού σχετικά με αυτή.
Ακόμα λίγα:
υπάρχει η παγίδα, προφανώς και υπάρχει, να αναδυθεί εκείνος και να σκιάσει την ταινία, Εγώ είδα την ταινία αντί για εγώ είδα την Ταινία, πάντα το παιχνίδι με τις λέξεις, η ταινία είναι εκείνη που συνεχίζει άμεσα ή έμμεσα να προσφέρει, μια πηγή που αναβλύζει, η επιμονή, η επιστροφή, μια νέα τεχνική ίσως, επιτρέπουν στο υποκείμενο να επιστρέψει ξανά και ξανά σε μια ταινία που διαπραγματεύεται ανάμεσα σε άλλα ακριβώς την έννοια της επιστροφής από τη Ζόνα, και αν οι ταξιδευτές το επιχείρησαν άπαξ, ο Στάλκερ είναι εκεί και το επαναλαμβάνει, όποτε εκδηλώνεται ενδιαφέρον για αυτή την ιδιότυπη ξενάγηση· θα μπορούσε, σκέφτομαι, να είναι ένα όνειρο, ένα συμβάν από το παρελθόν, μια φωτογραφία, στον Προυστ αρκούσε μια μυρωδιά, για τον Ντάιερ ήταν, ανάμεσα σε άλλα σίγουρα, το Στάλκερ, ένα σταθερό σημείο επί του οποίου χαράσσει, ξύνει, διαμορφώνει, αφαιρεί ή ανασύρει· ό,τι ζηλεύω και στη συγγραφή και σε κείμενα όπως του Ντάιερ, την αίσθηση της επικέντρωσης, το τριγύρισμα της μέλισσας γύρω από το αντικείμενο του θαυμασμού, η προσέγγιση από πλείστες γωνίες, η επιστροφή και η επιμονή, η έρευνα, η βιβλιογραφία, το αντικείμενο που ολοένα και μεγαλώνει και φανερώνει, το συναίσθημα, οι σκέψεις, η σχέση με τον εαυτό, η αφορμή.
Προς ένα τέλος:
και αν οι σκέψεις, οι παρατηρήσεις ή οι ερμηνείες καταστατικά ανάγονται στη σφαίρα του υποκειμενικού, κρινόμενες αναπόφευκτα, ανάλογα με τον βαθμό εξοικείωσης του αναγνώστη με το έργο του Ταρκόφσκι, δεν βρίσκεται εκεί το ζουμί, αλλά στη διώρυγα, στο διάκενο μεταξύ του παραλήπτη-θεατή και του πομπού-συγγραφέα, του μεταπράτη είπα παραπάνω, και το ενδιαφέρον, αν προκύψει, δεν έχει ένα χαρακτήρα κλειδαρότρυπας, δεν απασχολεί το αυστηρά προσωπικό, αν είχε χωρίσει ή όχι ακόμα την τότε κοπέλα του, αλλά ταυτόχρονα απασχολεί, θέλω να πω πως στο χώρισε δεν χώρισε υπάρχει ένα νήμα που έρχεται και συναντά κάτι στο παρελθόν του αναγνώστη, όχι με ακρίβεια, τα είπαμε για το ακριβές, αλλά αναλογικά, συνειρμικά, ξεσηκωτικά, εκείνο το χώρισε δεν χώρισε είναι που παίρνει από το χέρι την τέχνη, δεν έχει ανάγκη το κεφαλαίο ταυ, και την ενσωματώνει στο ίδιο το σώμα και την ίδια την καθημερινότητα, έρχεται και συναντά το σημείο της επαφής, την ανάγκη μας όχι απλώς να λαμβάνουμε αλλά και να μεταπωλούμε, γιατί σε αυτό το γιουσουρούμ κάτι παραπάνω για εμάς τους ίδιους θα συλλάβουμε, στη Ζόνα εκείνη όπου κάποιοι επιστρέφουν ξανά και ξανά, όπου οι φυσικοί νόμοι δεν μοιάζει να υπακούν, όπου το δωμάτιο που μέσα του ο καθένας μπορεί να ζητήσει ό,τι επιθυμεί -και μένει βουβός, ξανά και ξανά- είναι εκεί, αυτή η ριμάδα η επιστροφή, αυτό το πράγμα της ζωής, το ανεξήγητα δύσκολο που κάπως η τέχνη του άλλου προσφέρει θαλπωρή, η τέχνη, με όποια μορφή κάθε φορά, είναι η προσωπική μας Στάλκερ, που μας ξεναγεί ξανά και ξανά στη Ζόνα μας, και πότε όλα μοιάζουν ίδια και όμοια, πότε ξαφνικά κάπου πέφτει το φως, κάτι φανερώνεται, κάτι αναστατώνεται, κάτι συμβαίνει, να ένα ακόμα ορόσημο, να ένα πριν και μετά, να η ανάγκη να επισημάνουμε, να λεκτικοποιήσουμε το τι συνέβη εκεί, να η αντίληψή μας που δοκιμάζεται.

Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου