Πριν από επτά χρόνια κυκλοφόρησε το Κόκαλα από ήλιο, του ίδιου του βιβλίου προπορευόταν η τεχνική επιλογή του συγγραφέα για μια αφήγηση χωρίς τελεία, ακόμα και σε μια πρότερη, τότε πονηρή, από το τώρα ιδωμένη ωστόσο αθώα, ψηφιακή εποχή, αυτό ήταν κάτι που υπερίσχυε του ίδιου του βιβλίου. Παρά τον εκδοτικό οίκο, παρά τον μεταφραστή, παρά τη χώρα προέλευσης, μ' εκείνο το χωρίς τελεία μια απόπειρα εντυπωσιασμού πρόβαλε στο βάθος του ορίζοντα των προσδοκιών που είχα γι' αυτό το βιβλίο. Συμβαίνει, ενίοτε, η κατάρρευση του ορίζοντα να προκαλεί ενθουσιασμό, η όποια επιφύλαξη πήγε στον διάβολο, η αναγνωστική απόλαυση ούτε που κοντοστάθηκε να τη θρηνήσει. Τόσο πολύ μου είχε αρέσει το βιβλίο αυτό, που αναπόφευκτα έψαξα να βρω μήπως τυχόν και κάτι άλλο δικό του κυκλοφορούσε στα ελληνικά, παρότι ήταν μια συλλογή διηγημάτων, αγόρασα το Χτύπημα στο κεφάλι και το έφερα σπίτι. Και έτσι πρόσφατα, όταν σκέφτηκα ξανά τα Κόκαλα από ήλιο, αποφάσισα να το τραβήξω από τα χαμηλά, να το ξεσκονίσω και να το φέρω στον καναπέ μαζί μου. Η λογοτεχνική σειρά παρα-μόρφωση των εκδόσεων Οξύ είναι συνυφασμένη στο μυαλό μου με το παράδοξο και τον τρόμο, περιλαμβάνει ωστόσο μερικούς φοβερούς τίτλους· το είχα και αυτό στο μυαλό μου.
Δεκαέξι διηγήματα, διαφορετικής έκτασης, περιλαμβάνει η συλλογή, το τελευταίο, το πλέον εκτενές, είναι αυτό που δίνει το όνομα και το στίγμα. Η πρώτη φράση στο κάθε διήγημα είναι καθοριστική, δημιουργεί ένα χρονικό παραβάν, ένα πριν και ένα μετά, κάτι ανησυχαστικό φέρει τις περισσότερες φορές ή μια κάπως βίαιη ρίψη του αναγνώστη στα ανοιχτά της ιστορίας, ορίστε μια συρραφή: Όταν άνοιξα την πόρτα και την είδα να στέκεται εκεί σαν ψεύτικη, καλυμμένη απ' την κορφή μέχρι τα νύχια με μια μοντέρνα παραλλαγή τσαντόρ, μία και μοναδική χυδαία σκέψη καρφώθηκε στο μυαλό μου: ήθελα να γονατίσω μπροστά της, στην πιο γλυκιά έκφραση σεξουαλικής λατρείας, και να την γλείψω ολόκληρη/ Αχ, μητέρα, όχι πάλι τα ίδια/ Τρία κιλα σφυρήλατου σιδήρου επί στειλεού από ξύλο καρυδιάς και στερεωμένα με ατσάλινες σφήνες/ Γύρισα σπίτι έχοντας θάψει πριν από λίγο το γιο μου, η τουλάχιστον έτσι νομίζω/ Η πρώτη μου επαφή με τον Τόμας Κρούμλες ήταν το 1984 όταν παρουσίαζε κάποια έργα του μαζί μ' ένα μικρό σύλλογο καλλιτεχνών στην περιοχή Τεμπλ Μπαρ του Δουβλίνου/ Απ' την πρώτη στιγμή που τον γνώρισαν, άρχισαν να τον φωνάζουν μικρό, άλλοτε πάλι μικρό από την Ιρλανδία, κυρίως όμως σκέτο μικρό - ασχέτως αν είχε κλείσει τα δεκαοχτώ και ήταν ήδη ψηλότερος από τους περισσότερους άνδρες του συνεργείου/ Στη σχετική ρήτρα της διαθήκης του παππού μου αναφέρονται τα εξής: Ο κάτωθι υπογεγραμμένος, Κρίστοφερ Μονκ, έχων σώας τα φρένας, αφήνω στον εγγονό μου Πήτερ το δικό μου έργο ζωής, το Μηχάνημα/ Είναι ζήτημα ημερών πλέον, ζήτημα ημερών/ Τη δεύτερη φορά που η μητέρα μου έμεινε έγκυος, κι ενώ βρισκόταν στον πέμπτο μήνα της εγκυμοσύνης της, ο πατέρας μου άρχισε να ασχολείται με τις λεπτομέρειες της αθανασίας της αδερφής μου/ Έμεινα με το στόμα ανοιχτό, θα 'παιρνα όρκο ότι άκουσα το σαγόνι μου να χτυπάει στο πάτωμα/ Όπως τα πλήθη που προηγήθηκαν και τα πλήθη που θα ακολουθήσουν, τον συνάντησα δίπλα στον ίδιο του τον τάφο με το που έφθασε απ' τον άλλο κόσμο/ Το ίδιο απόγευμα που έβαλα φωτιά στην αριστερή πτέρυγα του σπιτιού μας, ο πατέρας μου μού είπε ότι με μισούσε/ Το τελευταίο μας καλοκαίρι κόντευε να τελειώσει και, όταν πια ήρθε ο Οκτώβρης, είχαμε ξεμείνει από ναρκωτικά κι από δουλειά και, μέρα με τη μέρα, οδεύαμε αναπόφευκτα προς της μελαγχολία του φθινοπώρου/ Τον Σπίντι Ράιαν δεν τον ένοιαζε τίποτα/ Στο σημείο ελέγχου είχαν μαζευτεί καμιά δεκαριά οχήματα· ένα απ' αυτά ήταν και το τζιπ μου/ Τώρα που το ξανασκέφτομαι εκ των υστέρων, φαντάζομαι ότι υπήρχαν κι άλλοι τρόποι να βουτήξουμε τα μπουκάλια, πολύ πιο εύκολοι.
Φαινομενικά δεν έμοιαζε να ικανοποιείται η συνθήκη/επιθυμία επιστροφής που είχα κατά νου, το γνώριμο και αναμενόμενο απουσίαζε, ένα βιβλίο, σύμφωνοι, δεν μπορεί να λειτουργήσει άκρως αντιπροσωπευτικά, παρότι η τεχνικότητα στη γραφή, αυτή η χωρίς τελεία κατηφορική ανάληψη από τον ταμιευτήρα του παρελθόντος ενός μεσήλικα που έρχεται αντιμέτωπος με το ως τώρα, μια ανεπαίσθητη σεισμική δόνηση, ένα τίποτα έσπρωξε το καπάκι, ό,τι σιγόβραζε ξάφνου ξεχύθηκε, κάτι ίσως να έδειχνε για τον συγγραφέα, και αυτό η αλήθεια είναι κάτι που σε κάποια διηγήματα το συνάντησα, αφηγηματικά κολπάκια και τσαλιμάκια, δοκιμές γραφής εν τέλει λειτουργικές, περαιτέρω παιχνίδισμα με το μυαλό, περαιτέρω εξυπηρέτηση του παράλογου και ανησυχαστικού, μια ιδιότυπα ρεαλιστική γραφή, που πατάει σε ένα ευδιάκριτο ειδολογικό παρελθόν, αλλά δεν στέκεται άτεγκτη μπροστά του, υπάκουη και σιωπηλή, παρά δοκιμάζει πινελιές στο δικό της σύμπαν, ή, σκέφτομαι τώρα, εκείνο το αδιόρατο σπρώξιμο προς την παρελθοντική κατρακύλα να είναι κάτι παράδοξο ή ανησυχαστικό γιατί κρούει ένα κουδούνι κινδύνου, το παρελθόν ανά πάσα στιγμή μπορεί να μετατραπεί σε ένα κατηφορικό σαφάρι ή ρόλερ κόστερ τρόμου, πίσω εκεί απ' όπου είχες, πίστευες, βγει.
Ο Μακόρμακ πετυχαίνει την απαραίτητη εκείνη πύκνωση που μετατρέπει τις λίγες σελίδες σε μια επικράτεια τεράστια ως αίσθηση διάβασης εκ των υστέρων, διαφεύγει τον κίνδυνο παράθεσης κάποιων δουλεμένων ιδεών για ένα μυθιστόρημα που δεν ευδοκίμησε, δεν κατέφυγε εδώ για την ευκολία αλλά για την ειδολογική αναμέτρηση, επιδεικνύει την ίδια επιμονή σε κάθε ένα από τα διηγήματα, καμία αίσθηση ανισότητας δεν προκλήθηκε, δεν υπάρχει η έννοια της συμπλήρωσης αλλά της συμβίωσης και έτσι η συλλογή λειτουργεί ως σύνολο, παρά την όποια προτίμηση στο ένα ή το άλλο διήγημα, παρά το υποκειμενικό γούστο, δηλαδή. Κάποια από τα διηγήματα, περισσότερο από άλλα με στοίχειωσαν, ήταν πολύ δυνατά, πολύ πυκνωμένα, το παράδοξο και το ανησυχαστικό έντονο, ανατριχιαστικό, αποκαλυπτικό μιας άλλη πλευράς του συγγραφέα, διαφορετικής από εκείνης που είχα κατά νου, ήρθε και ενίσχυσε την αίσθηση πως εδώ έχουμε να κάνουμε με έναν ενδιαφέροντα συγγραφέα του οποίου το έργο θα ήθελα να παρακολουθώ, ελπίζω, τώρα, κάποιο άλλο βιβλίο του να μεταφραστεί.
