2026, η αρχή

 

Είναι μέρες τώρα που δεν γράφω. Τι και αν ξέρεις πως η περίοδος που έρχεται θα είναι απαιτητική, η ανάγκη παραμένει, φωλιάζει, σκούζει, διαμαρτύρεται. Έτσι συμβαίνει. Είναι κλισέ και εκνευριστική η προτροπή: ουδέν κακόν αμιγές καλού· καθώς εκστομίζεται πάντοτε την πλέον ακατάλληλη στιγμή, οφείλει ωστόσο κανείς να παραδεχτεί πως διαθέτει ένα αρχικό σπέρμα αλήθειας, κάθε γενικότητα, κάθε κλισέ, κάθε λήμμα αυτοβοήθειας το διαθέτει, άσχετα που εν συνεχεία γιγαντώνεται και καθίσταται υπερβολικό και επομένως άχρηστο, θυμωτικό και εξοργιστικό επίσης. Και εδώ το σπέρμα είναι η υπενθύμιση/επιβεβαίωση επί της ανάγκης της γραφής.

Πρώτο κείμενο για τη νέα χρονιά, λοιπόν. Κάθε χρονιά διαθέτει δύο ορόσημα εκκίνησης, τον Σεπτέμβρη και τον Γενάρη. Είναι οι δύο μήνες που διαρκούν περισσότερο από κάθε άλλο συνάδελφό τους, εξαιρέσεις ενός χρόνου που ίπταται ιλιγγιωδώς. Ίσως γιατί επιφορτίζονται μετά της ανασκόπησης, το ταμείο με όσα χρεώθηκαν και όσα πιστώθηκαν, το έλλειμμα ή το πλεόνασμα, το δεύτερο σπάνια, ποτέ, ειλικρίνεια. Πίσω από την πρόσοψη αυτού του ψηφιακού τόπου υπάρχει ένας πίνακας ελέγχου, εκεί καταφεύγω μέρες όπως η σημερινή. Διατρέχω και αναθυμάμαι, τα κείμενα, πρόχειρα και δημοσιευμένα, τα στατιστικά δεδομένα, τις κατηγοριοποιήσεις με βάση τις ετικέτες, όπως άλλοι κοιτάζουν ένα άλμπουμ φωτογραφιών, άλλοι τις σελίδες ενός ημερολογίου. Φέτος τον Μάρτη θα συμπληρωθούν δεκαέξι χρόνια διατήρησης αυτού του ψηφιακού κήπου, η πιο συνεπής μου δέσμευση.

Με τα χρόνια η ποσότητα δίνει τη θέση της στην ποιότητα. Δεν ξέρω να το υποστηρίξω, αλλά θεωρώ πως κάτι τέτοιο είναι σύμφυτο της διάνυσης του μονοπατιού. Στον κορρέκτορα δεν του αρέσει η λέξη διάνυση, την υπογραμμίζει με χρώμα κόκκινο, το ίδιο κάνει και στον εαυτό του. Η ποιότητα κερδίζει έδαφος από την ποσότητα, λοιπόν. Η ποιότητα ως αίσθηση και όχι ως ένα σταθμισμένο εργαλείο επισκόπησης/αξιολόγησης. Η ανάγνωση και η γραφή, η απόλαυση και η απόπειρα να λεκτικοποιηθεί, αυτή η φαινομενικά απλή ερώτηση: γιατί μου άρεσε/δεν μου άρεσε ένα βιβλίο· μετατρέπεται σε κάτι πιο σύνθετο: πού εδράζεται μέσα μου το εκάστοτε βιβλίο, τι σημαίνει για μένα, για τη ζωή μου, για τη συγκυρία.

Φέτος, πέρυσι πια, καταλυτική στιγμή ήταν η σχηματοποίηση, συγκεκριμενοποίηση, αποκάλυψη του γιατί διαβάζω. Αν πρέπει να διαλέξω ένα καρέ, αυτό θα είναι. Η ανάγνωση ως υπερόπλο απέναντι στη μονοσημία της ύπαρξης. Μεγάλωσα σε ένα περιβάλλον που τα πράγματα γίνονταν με ένα και μόνο τρόπο, το πιο μικρό και το πιο μεγάλο, η απόπειρα λογικοποίησης υπήρξε αμείλικτη, το πώς νιώθω υποτασσόταν σε αυτή, όταν δεν ένιωθα σύμφωνα με τη λογική, ένας λάκκος άνοιγε, έπεφτα μέσα, γιατί δεν νιώθω όπως η λογική (μου) προτάσσει πως θα έπρεπε να νιώθω, γιατί δεν αντλώ χαρά, γιατί λυπάμαι, γιατί αυτό το πετραδάκι με πονάει; Δεν καταλάβαινα. Έτσι σχηματιζόταν το γαϊτανάκι, και όλο να κάνει κύκλους, όλο και γρηγορότερα. Ίλιγγος.

Στη λογοτεχνία βρήκα την επικράτεια των πολλαπλών δυνατοτήτων, κάτι θα μπορούσε να είναι και έτσι και αλλιώς και αλλιώτικα, ένα εγχειρίδιο μη κατανόησης του κόσμου, ένα παράθυρο με θέα το άπειρο. Φαντάζει χαωτικό και σκληρό; Δεν είναι, για μένα, δεν είναι. Η πολυπλοκότητα της ανθρώπινης εμπειρίας αποσύρει το βάρος από τους ώμους μου, η μη κατανόηση γίνεται ευπρόσδεκτη, με τιμές και ουρλιαχτά χαράς, όση απόσταση και αν διανύσει το πλέον δυνατό μυαλό, αργά ή γρήγορα θα φτάσει σε ένα σημείο που θα αναφωνήσει: ως εδώ φτάνω.

Αν έπρεπε να διατυπώσω κάποια αρετή που πιθανολογώ πως αναμένεται να διαμορφώσει ένας συστηματικός αναγνώστης, αναλογικά με τη λογοτεχνική τριβή, θα ισχυριζόμουν πως είναι δύο και σε αυτές σίγουρα δεν περιλαμβάνεται το αόριστα χαζό καλύτερος άνθρωπος. Πρώτη και κύρια, η επιβεβαίωση της άγνοιας, της ανικανότητας να κατανοηθεί το όλο στο σύνολό του, ούτε καν να οριστεί αυτό το όλο δεν είναι δυνατό. Όσο περισσότερο διαβάζει κανείς, τόσο οι βεβαιότητές του καταρρέουν με γδούπο, πάντοτε μια ακόμα οπτική παρουσιάζεται, κάτι που δεν βγάζει λογική και ωστόσο συμβαίνει. Η πολυσημία του κόσμου, ίσως ως διατύπωση να πάσχει, η πολυσημία της ύπαρξης, ίσως έτσι, δεν έχει σημασία. Η αποδοχή της πολυσημίας του κόσμου ή της ύπαρξης είναι η αρετή. Δεν λέω κάτι πρωτότυπο, το συνειδητοποιώ ωστόσο. Η πολυπλοκότητα της ανθρώπινης εμπειρίας είναι ο καρπός της ανάγνωσης.

Η κατεύθυνση την οποία παίρνουν τα διαβάσματα αφελώς και μόνο μπορεί να αποδοθεί εξ ολοκλήρου στην τυχαιότητα. Γι' αυτό έχει σημασία και χρησιμότητα η ανασκόπηση κάθε τόσο. Δεν αναμένεται κανείς να λάβει μια μονοσήμαντη απάντηση, μια ένα προς ένα δικαιολόγηση του γιατί διάβασε το ένα ή το άλλο βιβλίο. Η πεπερασμένη φύση της φιλολογίας αδυνατεί να συμπορευτεί. Η αφηγηματική φωνή, οι αρετές του λόγου, η διακειμενικότητα, το χρονικό πλαίσιο, η καινοτομία, έχουν μια συγκεκριμένη εμβέλεια. Το σκοτάδι και η αβεβαιότητα, η πιθανολόγηση και η αοριστία επικρατούν, κάθε ανάγνωση μπορεί να φωτίσει κάποια γωνιά, να αναδείξει ένα επόμενο δωμάτιο, δεν έχει τέλος.

Θα επιχειρήσω να δώσω ένα παράδειγμα. Μία από τις συζητήσεις που διεξάγονται, όπως και αν αυτό συμβαίνει, έχει να κάνει με την ολοένα και αυξανόμενη ιδιώτευση της λογοτεχνίας, καθώς η αυτομυθοπλασία ολοένα και επελαύνει. Σε εκείνο το εγώ διακρίνω έναν πλουραλισμό, πράγμα φαινομενικά παράδοξο. Ο τρόπος ωστόσο που αντιλαμβάνονται και πράττουν τα άτομα, ή, αν προτιμάτε, ο τρόπος με τον οποίο τα άτομα επιλέγουν να δείξουν πώς αντιλαμβάνονται και πράττουν, πλήττει τη μονοσημία, γιορτάζει την πολυπλοκότητα, συνεισφέρει σε ένα άναρχο εμείς, σ' ένα ανυπότακτο σύνολο. Η λογοτεχνία, σε όποια μορφή, δεν είναι ένα εγχειρίδιο κατανόησης και διάπλου, το αντίθετο συμβαίνει, τα είπα παραπάνω. Η άγνοια θριαμβεύει όσο βαθύτερα κινείται κανείς στη γνώση, ο σύγχρονος κόσμος της ποσοτικοποίησης και της αυστηρής λογικής πλήττεται βάναυσα, η πολυχρωμία και η διαφορετικότητα αναδύονται.

Αναφέρθηκα, ωστόσο, σε δύο αρετές απόρροια της ανάγνωσης λογοτεχνίας. Η δεύτερη αυτή αρετή έχει να κάνει με την υποχώρηση της ανάγκης για κουτσομπολιό, αφού πρέπει κάτι να είναι πραγματικά πρωτότυπο ώστε να υπερνικήσει όσα η συγγραφική φαντασία επινόησε ή άντλησε από τον ταμιευτήρα της ζωής. Και το να μην ασχολείται κανείς με τη ζωή των άλλων είναι μια αρετή, όχι;

Είναι μέρες τώρα που δεν γράφω. Σήμερα, δύο του πρώτου μήνα της νέας χρονιάς, σήκωσα το καπάκι του υπολογιστή, η λευκή σελίδα και ο κέρσορας που αναβοσβήνει, μου είχε λείψει.

Καλή χρονιά να έχουμε, με συνθήκες πρόσφορες για ανάγνωση.