Ολυμπιακές ασκήσεις καθημερινής αντοχής - Anelise Chen

Ένα διδακτορικό σε εξέλιξη, η περίοδος της υποτροφίας έχει παρέλθει, τα ναυάγια δεν είναι μια αφηρημένη εικόνα, τα βράχια, η φουσκοθαλασσιά, η ματαιότητα του πληρώματος, όλα αυτά μαζί, το ένα το άλλο, όλα μαζί, η Αθηνά επιμένει να στέκεται πάνω στο κατάστρωμα, μελετά χάρτες, υπολογίζει διαδρομές, σχεδιάζει τακτικές, δοκιμάζει και ελπίζει πως κάτι θα λειτουργήσει, κρύβεται στο αμπάρι, κλαίει, μαζεύει κουράγιο, επιστρέφει, ο επιβλέπων καθηγητής στην άλλη άκρη του ασύρματου, θόρυβος και κακό σήμα, μια διπλή εγκατάλειψη συμβαίνει, μια καλοκαιρία προσφέρει αναθάρρηση, κρατάει για όσο κρατάει, αυτό είπα να κάνω, αυτό κάνω, αυτό συνεχίζω να κάνω, δεν ξέρω τι άλλο να κάνω, ακούω να λένε γιατί δεν τα παρατάς, γιατί δεν ψάχνεις για μια δουλειά, ποιο είναι το όριο, σκέφτεται εκείνη, ανάμεσα στην αυτοφροντίδα και την αυτοτιμωρία, ο επαγγελματικός αθλητισμός, ένα παιδί θαύμα, τοπικοί αγώνες, ύστερα περιφερικοί, ύστερα σε επίπεδο χώρας και τα λοιπά, μαμά γιατί με έγραψες κολύμβηση, αναρωτιέται κάποια στιγμή, η έξοδος από την πισίνα των ρεκόρ και των μεταλλίων, η κερκίδα στο κολυμβητήριο, από υποκείμενο δράσης υποκείμενο παρατήρησης, ώρες στη βιβλιογραφία, ιστορίες καταστροφής, ιστορίες ήττας, ο κόσμος ενθουσιάζεται με τα ρεκόρ, φθονεί επίσης, αναστατώνεται με την αποτυχία, όσο πιο σκληρή τόσο μεγαλύτερη η αναστάτωση, αναστατωμένοι πίσω από την ταμπέλα του τι κρίμα, τι ατυχία, κοίτα να δεις τι του συνέβη, μια ηδονή είναι και αυτή.

Μια κατασκευή υβριδική, ακατάτακτη ως ακριβές είδος, γι' αυτό λειτουργική ως καταγραφή μιας σύνθεσης, όπως της ύπαρξης, γι' αυτό γνώριμη, ακόμα και αν δεν παλεύεις με ένα διδακτορικό, ακόμα και αν ποτέ δεν αθλήθηκες σε επαγγελματικό επίπεδο, ακόμα και αν δεν είσαι παιδί μεταναστών που έφτασαν με τόσα όνειρα και έφαγαν τα μούτρα τους και τα παιδιά τους είναι η μόνη ελπίδα να αναφωνήσουν πως άξιζε τον κόπο όλο αυτό, να ντοπαριστούν με το ετερόφωτο κατόρθωμα, καθημερινές καταχωρήσεις, κομμάτια βιβλιογραφίας, μια διάθεση παντρέματος της καθημερινής πράξης και της θεωρίας της συγγραφής ενός διδακτορικού, ένα ημερολόγιο ιδιότυπο, ίσως αυτό να δίνει μια σχετικά αντιπροσωπευτική εικόνα του βιβλίου τής Ανελισέ Τσεν, ένα ημερολόγιο καταστρώματος, με τις εναλλαγές του καιρού, τις χαράξεις πορείας με αποπροσανατολισμένη την πυξίδα.

Τρία βιβλία που θυμήθηκα και πλέον λειτουργούν ως τετράδα μαζί με τις Ολυμπιακές ασκήσεις καθημερινής αντοχής. Το Κολυμπώντας, το Γυμναστήριο και Ο Μεγάλος Ρέι. Αν κάποιο άλλο σας έρχεται στον νου, μην διστάσετε.

Αναρωτιέμαι αν είναι η φόρμα ή το περιεχόμενο εκείνο που (συνεχίζει να) με έλκει στο βιβλίο αυτό, σίγουρα και τα δύο, προφανώς, αλλά ποιο υπερισχύει, άραγε. Θα πόνταρα στη φόρμα. Ο αποσπασματικός χαρακτήρας, η σύνθεση ετερόκλητων καταχωρήσεων που ωστόσο συνθέτουν τη μεγάλη εικόνα με σχετική ακρίβεια, το προφανές: μια διδακτορική φοιτήτρια δεν είναι μόνο αυτό, είναι πολλά, απλά το διδακτορικό καταλαμβάνει μια τεράστια επιφάνεια στην ύπαρξη, την ωθεί με μανία να αυτοπροσδιορίζεται μέσω αυτού, να συλλαμβάνει, να αντιδρά, να ενεργεί και να νιώθει σύμφωνα με αυτό, να της καθορίζει την ποιότητα της κάθε μέρας, αυτό είναι που περιμένει/περιμένουν από αυτή, να παραδώσει, να ορκιστεί, να φύγει το δεσποινίδα ή το κυρία μπροστά από το όνομά της δια παντός, το διδακτορικό ύπουλα καθίσταται το συγκεκριμένο σε κάτι έντονα αφηρημένο και άπιαστο όπως τα ερωτήματα που η ζωή συνεχώς θέτει. Η αποσπασματικότητα, η λοξοδρόμηση, το μια εδώ και μια εκεί, το πάλι εδώ και ξανά πάλι εκεί, ενισχύει τον ρεαλισμό, όχι για την ακρίβειά του, αλλά ως αίσθηση, γι' αυτό και καμία μα καμία σημασία δεν έχει αν αυτό είναι πραγματικό, αυτομυθοπλασία κεκαλυμμένη ή απλή μυθιστορία, αν η Αθηνά είναι η Ανελισέ η ίδια ή κάποια που γνωρίζει καλά, αν το θέμα του διδακτορικού είναι πραγματικό ή μια απλή αναλογία με τον τριγύρω κόσμο, της ατομικής ευθύνης, της ορθής διαβίωσης, της διαρκούς αναμέτρησης με τους άλλους εκεί έξω.

Ταυτόχρονα, είπα και προφανώς παραπάνω, η μορφή μόνη της δεν θα διένυε πολλά αναγνωστικά μέτρα, το περιεχόμενο, οι αναλογίες και οι συνδέσεις, είναι η σάρκα μέσα στο καλούπι της κατασκευής, και αν δεν ήταν ένα διδακτορικό θα ήταν μια συγγραφή, η αναρώτηση και η απόπειρα εκλογίκευσης της απόφασης, και αν δεν ήταν πρωταθλητισμός θα ήταν η καθημερινή αντοχή, που μικρό πράγμα σίγουρα δεν είναι, αλλά/και δεν θα λειτουργούσε, επίσης, αν η Τσεν αναλωνόταν απλά σε εύκολες και απλοϊκές αναλογίες και μεταφορές, ακόμα και αν η πρώτη εκείνη σκέψη να ήταν αυτή ακριβώς η αναλογία, πρωτότυπη σε κάποιο βαθμό, ικανή για ένα καινούριο αρχείο κειμενογράφου, αλλά όχι αρκετή εν τέλει. Κάπου λέει: «Μπορεί γι' αυτό να επέλεξα να μελετήσω τα αθλήματα. Ίσως πίστευα πως θα με γλίτωναν από τον κυνισμό».

Δοκιμάζω επίθετα: φρέσκο, αληθινό, αναλογικό, έντονο, αβέβαιο, χαοτικό, συγκροτημένο, πολυποίκιλο, σύγχρονο, παιγνιώδες, αβίαστο, συγκινητικό, θελκτικό. Να μερικά. Εσωτερικής καύσης και ηπιότητας, να (ακόμα) ένα βιβλίο που δεν φωνάζει, που συγγραφέας και αφηγήτρια έχουν επίγνωση του ατομικού τους αγώνα, που ξέρουν πως ο κόσμος εκεί έξω συνεχίζει να γυρίζει στην ίδια τροχιά, πως δεν έχει και τόση σημασία τελικά, πως είναι θύμα(τα) της διδαχής και δεν προτίθεται να τη σφετεριστεί, πως η λογική έχει όρια, πως η ίδια η Αθηνά έχει όρια, η Ανισέ επίσης, πως τα προβλήματα και οι επιθυμίες μας λίγο μακρύτερα δεν διακρίνονται καν, το διδακτορικό/βιβλίο δεν θα είναι παρά ακόμα ένα σε κάποια βιβλιοθήκη, και όμως, εκείνη νιώθει πως πρέπει να συνεχίσει, ακόμα και αν το γιατί είναι άπιαστο, έτσι ζούμε. Κάπου εδώ επανέρχεται και αναδύεται η συγγένεια των επικρατειών παρά τα όποια παρότι δεν. Και αν τα κόκαλα, τα κυρίως οστά της κατασκευής, δεν είναι κοινά, οι χόνδροι και οι τένοντες είναι, ο τρόπος συναρμογής τους, επίσης, η λειτουργία της κατασκευής το ίδιο, η ματαιότητα, κυρίως αυτή, το τέρας το ανίκητο που μόνο να το ξεγελάμε λίγο λίγο και πότε πότε μπορεί, αν μπορεί.

Περιέγραψα σε μια φίλη το βιβλίο αυτό, εκείνη ζωγραφίζει, της ζήτησα ένα σχέδιο, να το προσθέσω, όταν τσαλάκωσε τη σελίδα, όλα έβγαζαν νόημα, εδώ είναι.

υγ. Για το Κολυμπώντας, το τόσο υποτιμημένο αυτό βιβλίο, έγραφα αυτό. Για το Γυμναστήριο, αυτό. Για το Ο Μεγάλος Ρέι, αυτό.

υ.υγ. Αν θέλετε να «με κεράσετε έναν καφέ», μπορείτε εδώ!

 

Μετάφραση Μιχάλης Μακρόπουλος

Εκδόσεις Οκτώ

Γυμναστήριο - Verena Keßler

Κατά καιρούς μου αρέσει να συντάσσω λίστες με βιβλία που δεν πιστεύω πως γνώρισαν την υποδοχή/αποδοχή που τους αναλογούσε, κάποια Σάββατα συνηθίζω να τα θυμάμαι και να τα ανασύρω από το παρόν αποθετήριο. Η αλήθεια είναι πως η υποψία είναι αυτό που είναι συνήθως, δηλαδή υποκειμενική, δεν βρίσκομαι άλλωστε στις αποθήκες των εκδοτικών οίκων ώστε να έχω πρόσβαση σε ακριβή νούμερα, περισσότερο είναι μια περιρρέουσα ατμόσφαιρα που επικρατεί στις ψηφιακές και αναλογικές κοινότητες που κινούμαι. Ένα τέτοιο βιβλίο είναι το Κολυμπώντας (Julie Otsuka, μτφρ. Θωμάς Σκάσσης, εκδόσεις Πατάκη).

Σκέφτηκα το βιβλίο αυτό ήδη από το οπισθόφυλλο του μυθιστορήματος της Βερένα Κέσσλερ, Γυμναστήριο, που πρόσφατα κυκλοφόρησε σε μετάφραση της Δέσποινας Κανελλοπούλου από τις εκδόσεις Δώμα. «Με φόντο το γυμναστήριο, η Βερένα Κέσσλερ γράφει για την εποχή μας: για τη λατρεία των υψηλών επιδόσεων, την κουλτούρα της αμείλικτης αυτοπειθαρχίας και του αέναου ανταγωνισμού, στο μεγάλο χρηματιστήριο της εικόνας».

Η πρωτοπρόσωπη αφηγήτρια θα περάσει συνέντευξη για μια θέση εργασίας σε ένα τεράστιο γυμναστήριο, ένα αθώο ψέμα, πως είναι σινγκλ μαμά ενός βρέφους, ίσως και να τη βοήθησε να πάρει τη δουλειά, που τόσο είχε ανάγκη για λόγους που αιωρούνται και μόνο στην εξέλιξη της πλοκής διευκρινίζονται, δουλειά που έχει να κάνει κυρίως με την παρασκευή διαφόρων ενεργειακών κοκτέιλ στο μπαρ του γυμναστηρίου. Ο εργοδότης της είναι σούπερ άτομο, ο μισθός ικανοποιητικός, η δουλειά απλή, τι άλλο να ζητήσει κανείς.

Το γυμναστήριο με τη μυρωδιά ιδρώτα και ενδορφίνης είναι ένας τόπος στο όριο του μη τόπου που φαντάζει ιδανικός, αναλόγως της εκμετάλλευσής του από τη συγγραφέα, για κοινωνιολογική παρατήρηση, έτσι όπως καθημερινά ετερόκλητα είδη ανθρώπων διαβαίνουν τις πύλες του, καθένας με τους δικούς του λόγους για να φορέσει και να ιδρώσει τα ρούχα του. Η ενασχόληση με το σώμα, άλλωστε, όπως κάθε τι, δεν μπορεί να ιδωθεί ανεξαρτήτως του ευρύτερου κοινωνικού πλαισίου, που ολοένα και περισσότερο επικεντρώνεται στην έξωθεν (αυτο)εικόνα μας, που ολοένα και περισσότερο μετατρέπεται σε υποχρέωση και καθήκον του ατόμου να φροντίζει το σώμα του στο πλαίσιο μιας υγιεινής και φροντιστικής ζωής, μιας συνθήκης αγάπης.

Παράλληλα με την εξοικείωση στον μικρόκοσμο του γυμναστηρίου, η Κέσλερ εξαρχής θέτει το στοιχείο της αγωνίας, αφού η αφηγήτριά της κουβαλάει στις πλάτες της μια εμπειρία δύσκολη στη διαχείριση, μια εμπειρία που της επιβάλλει να δοκιμάσει μια καινούργια αρχή, σε κάτι εντελώς διαφορετικό από ό,τι ήταν εκείνο, που για σελίδες δεν λέγεται, έκανε, μια καινούργια αρχή που δεν περιορίζεται μόνο στην επαγγελματική πλευρά της ζωής της. Έτσι, λοιπόν, έχουμε μια κατά κάποιο τρόπο διπλή πλοκή, εκείνη που αφορά όσα συμβαίνουν στον χώρο της εργασίας της και όσα εκείνη κουβαλά από το πρόσφατο παρελθόν και σιγά σιγά ξεβράζονται στην επιφάνεια του παρόντος.

Η ιδέα είναι έξυπνη και η Κέσσλερ την καθιστά άκρως λειτουργική. Πετυχαίνει να ισορροπήσει με επιτυχία ανάμεσα στο κτίσιμο και την εξέλιξη της πλοκής, αλλά και στην παρατήρηση του γυμναστηριακού περίγυρου, τα δύο αυτά σκέλη, αν και συχνά συμβαίνουν ταυτόχρονα, είναι διακριτά. Η συγγραφέας κατορθώνει έτσι να εκμεταλλευτεί επαρκώς την ιδέα της και δη τον χώρο του γυμναστηρίου, χωρίς να παραμελήσει τα της μυθοπλασίας. Δεν είναι ένα δοκίμιο αυτό, άλλωστε, αλλά ένα μυθιστόρημα σύγχρονο, που πιάνει τον παλμό της εποχής μας σε ικανοποιητικό και ενδιαφέρον βαθμό.

Παρότι οι ανατροπές και τα ευρήματα δεν είναι συστατικά τα οποία αναζητώ μετά βουλιμίας στη λογοτεχνία, εντούτοις οφείλω να παραδεχτώ πως η Κέσσλερ χτίζει καλά την ιστορία τής αφηγήτριας, που κλιμακώνεται και εν τέλει εκρήγνυται, με τρόπο τέτοιο που της επιτρέπει εκτός του σασπένς να υποστηρίξει και την επιλογή του γυμναστηρίου ως τον κεντρικό χώρο πλοκής. Η εξέλιξη της πλοκής, ταυτόχρονα, υποστηρίζει και υποστηρίζεται από την κατασκευή τής αφηγήτριας ως ένας αρκετά ολοκληρωμένος χαρακτήρας, τουλάχιστον στον βαθμό που απαιτείται για τις ανάγκες του μυθιστορήματος.

Η λέξη που ίσως καλύτερα συνοψίζει την αναγνωστική αίσθηση που το βιβλίο δημιούργησε και άφησε ως κατάλοιπο στη μνήμη μου είναι η παράνοια. Αλλά, και η ίδια η εποχή που ζούμε κάπως έτσι δεν μοιάζει και μάλιστα ολοένα και περισσότερο, θέλω να πω πως από παλιά μιλάμε για μια παρανοϊκή εποχή, ωστόσο, κοιτάζοντας πίσω, από το σήμερα, μοιάζει σχεδόν αφελές κάτι τέτοιο, τώρα είναι, σκεφτόμαστε, η πραγματική παράνοια, κάτι που θα το λέμε και αργότερα, ωστόσο.

Και αν το Κολυμπώντας, εκεί που η Οτσούκα κατασκευάζει έναν άλλο μικρόκοσμο, εκείνον ενός κολυμβητηρίου, ως ένα σχήμα για να μιλήσει για τη μνήμη, ανάμεσα σε άλλα, με έναν τόνο πιο λυρικό, χαμηλότονο και υπαινικτικό, η Κέσσλερ κρατάει πατημένο το γκάζι από τις πρώτες κιόλας σελίδες, η μουσική ακούγεται στη διαπασών, δίνοντας έναν φρενήρη ρυθμό, η παράνοια ολοένα και περιτριγυρίζει σφίγγοντας τον κλοιό.

Η σάτιρα είναι κάτι που στα κατάλληλα χέρια μπορεί να αποδειχτεί τρομερό αφηγηματικό και γενικότερα κατασκευαστικό όπλο, η παράνοια, άλλωστε, έχει και μια πλευρά η οποία προκαλεί ένα αμήχανο γέλιο, συχνά έντονο, τη στιγμή που μοιάζει να μας χαρίζει το προνόμιο του εξωτερικού και σε ασφαλές περιβάλλον παρατηρητή, σας αυτός ο κόσμος να μην είναι αυτός στον οποίο κατοικούμε, σαν εμείς να είμαστε από άλλο υλικό φτιαγμένοι, σαν η συνθήκη να μην είναι τόσο οριακή. Είναι πιο εύκολο στους άλλους να παρατηρήσουμε τις καιρικές συνθήκες που επικρατούν και τις συνέπειές τους στη ζωή τους. Η Κέσσλερ δεν στέκεται απόμερα από την αφηγήτριά της, δεν την κοιτάζει και δεν την αντιμετωπίζει εκ του ασφαλούς, ξέρει/νιώθει/αισθάνεται πως και εκείνη στον ίδιο κόσμο ζει, δεν ξέρω αν είναι απλή ενσυναίσθηση ή επίγνωση της συνθήκης, αλλά καταφέρνει να μην τη μετατρέψει σε μια φουλ στερεοτυπική καρικατούρα, μια τρελή σκύλα στην αρένα με τη συγγραφέα και τους αναγνώστες να την παρατηρούμε από τις εξέδρες. Συχνά ο εχθρός μας ενοικεί, παρά τα όσα καθησυχαστικά μας ψιθυρίζει, εσύ, μας λέει, δεν είσαι έτσι, εσύ είσαι διαφορετικός, εσύ θα τα καταφέρεις να ξεφύγεις, εσύ μπορείς, τι σχέση έχεις με αυτούς όλους εκεί έξω.

Έχουμε και λέμε λοιπόν: η Κέσσλερ ξεκινάει από τον τόπο, το γυμναστήριο, και το χρησιμοποιεί άκρως λειτουργικά, έχει έναν χαρακτήρα, που τον βοηθάει να ξετυλιχθεί ικανοποιητικά μπροστά στα μάτια μας, έχει μια ιστορία να πει και τη λέει, έχει όμως και μια ευρύτερη διερευνητική ματιά απέναντι στα πράγματα την οποία και προσθέτει ομαλά χωρίς να παραφορτώνει το μυθιστόρημα. Όλα αυτά μας δίνουν ένα ωραίο μυθιστόρημα, απολαυστικό, φρέσκο και σύγχρονο, επίσης.

υγ. Για το Κολυμπώντας έγραφα αυτό.

υ.υγ. Αν θέλετε να «με κεράσετε έναν καφέ», μπορείτε εδώ!

 

Μετάφραση Δέσποινα Κανελλοπούλου

Εκδόσεις Δώμα 

Λογαριασμοί που κλείνουν για να μείνουν ανοιχτοί (μέρος Β')

Και αυτές οι λίστες, πώς μεγαλώνουν, με τρόπους διάφορους, της επιμονής και της συγκυρίας, μεταξύ άλλων, αλλά κυρίως: διαβάζοντας· γεγονός που διόλου, αν και φαινομενικά, παράδοξο δεν είναι, διαβάζοντας, λοιπόν, οι λίστες αντί να μικραίνουν μεγαλώνουν. Διάβασες ένα βιβλίο, σου άρεσε, τσεκάρεις την υπόλοιπη εργογραφία, ποια έχουν μεταφραστεί, ποια κυκλοφορούν, η λίστα μεγαλώνει, ένας ακόμη συγγραφέας. Να μια εκδοχή των πραγμάτων.

(το μέρος Α' το βρίσκετε εδώ)

Βιβλίο ΙΙΙ, Η βροχή και άλλα παιδιά, Ροδρίγο Ρέι Ρόσα, μτφρ. Μαρίνα Διάφα, Γιάννα Σκαρβέλη, εκδόσεις Μαγια

Στις αρχές του καλοκαιριού διάβασα τη Σεβερίνα του Ροδρίγο Ρέι Ρόσα (μτφρ. Καλυψώ Αγγελοπούλου, εκδόσεις Κυψέλη), με τον τρόπο της υποβλητική, ίσως και λόγω επαγγελματικής συγγένειας με τον αφηγητή, υπάλληλος σε βιβλιοπωλείο και εκείνος, μια ερωτική ιστορία στην κόψη της παρανομίας και της εκμετάλλευσης, παλπ και στακάτος ρυθμός, ισορροπία ανάμεσα στον σκληρό ρεαλισμό και τον αναχωρητισμό, ένα ερωτεύσιμο αερικό, με λίγα λόγια μου άρεσε πολύ το βιβλίο αυτό. Κάπου εκεί γύρω κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Καστανιώτη σε μετάφραση Κώστα Αθανασίου η Μυστική φυλακή, μια καλοδεχούμενη συγκυρία!

Ψάχνοντας περισσότερα για τον συγγραφέα, εντόπισα μια παλιότερη έκδοση, του 1994, με τίτλο Η βροχή και άλλα παιδιά, η οποία στην ουσία είναι η έκδοση σε έναν τόμο των πρώτων δύο συλλογών με διηγήματα του Ρόσα. Δεν έχω καταφέρει ακόμα να σιγουρευτώ για το πού μπαίνει ο τόνος στις εκδόσεις Μάγια/Μαγιά, και οι δύο εκδοχές μου αρέσουν, ίσως η έλλειψη τόνου να είναι μέρος του παιχνιδιού, όπως και να έχει λειτούργησαν με έδρα τη Θεσσαλονίκη στα πέριξ της δεκαετίας του '90. Δεν κουράζομαι ποτέ να λέω πόσο τυχεροί, σε άλλα τόσο άτυχοι, είμαστε όσον αφορά τη λογοτεχνία στον τόπο μας, η πολυτέλεια να υπάρχουν τόσο πολλές και τόσο καλές επιλογές για όλα τα γούστα. Με λίγο ψάξιμο, να μην τα πολυλογώ, το βρήκα. Αποφάσισα να πιάσω το νήμα από την αρχή, σύντομα θα ακολουθήσει η Μυστική φυλακή.

Για τον Ρόσα είχε εκφραστεί με κολακευτικά λόγια ο Ρομπέρτο Μπολάνιο, ωστόσο, υπάρχει ακόμα ένας τεράστιος συγγραφέας, τέτοιος υπήρξε ο Πολ Μπόουλς, που μάλλον στην Ελλάδα δεν αναγνωρίστηκε στο βαθμό που του αναλογούσε, ο οποίος, εκτός από φιλικές σχέσεις μαζί του, μετέφρασε στα αγγλικά κάποια από τα πρώτα έργα του, τι παράσημο!

Η έκδοση περιλαμβάνει 37 διηγήματα, μικρού σχετικά μεγέθους στην πλειοψηφία τους, τα οποία διέπονται από την συνύφανση δύο κόσμων, που τουλάχιστον στα μάτια του μακρινού παρατηρητή χαρακτηρίζουν τη Λατινική Αμερική, όπως αυτή αποτυπώνεται λογοτεχνικά, ιδιαίτερα μετά την επέλαση του μαγικού ρεαλισμού αλλά και την επιρροή του φαινομένου Μπόρχες, ένας κόσμος μαγικός, ανοιχτός στο παράδοξο και το παράλογο, αλλά και τον σκληρό ρεαλισμό μιας περιοχής με μεγάλη παράδοση στην πολιτική αστάθεια, στην οικονομική δυσπραγία, στη μεταποικιακή πραγματικότητα, χώρες των ανισοτήτων και της βίας. Ο Ρόσα, στα πρώτα του αυτά διηγήματα, περισσότερο από το προσωπικό του στυλ, ευδιάκριτο αλλά όχι ιδιαίτερα προσωπικό, ίσως η μεσολάβηση των χρόνων να παίζει τον ρόλο της, ορίζει τα όρια της επικράτειας εντός της οποίας επιθυμεί να κινηθεί λογοτεχνικά, τους μικρόκοσμους εντός της πραγματικότητας που θέλει να χτίσει, και αυτό είναι που διέπει τα διηγήματα των δύο συλλογών, το κακό και ο έρωτας, η ανθρώπινη εμπειρία εν πολλοίς, μια σκοτεινή ματιά χωρίς να εγκλωβίζεται στον εξωτισμό, διηγήματα ψηφίδες, διηγήματα κεφάλαια, διηγήματα γέφυρες, προλογίζουν και προοικονομούν ένα μυαλό που γεννά ιστορίες, τις πρώτες καταχωρήσεις σε μια εργογραφία που μένει να εξελιχθεί.

υγ. Για τη Σεβερίνα, περισσότερα θα βρείτε εδώ.  Για βιβλία του Πολ Μπόουλς: Τσάι στη Σαχάρα εδώ, Ψηλά πάνω από τον κόσμο εδώ, Ο καιρός της φιλίας εδώ.

υ.υγ. Αν θέλετε να «με κεράσετε έναν καφέ», μπορείτε εδώ!

 

Βιβλίο IV, Το μεγάλο όνειρο του παραδείσου, Σαμ Σέπαρντ, μτφρ. Τόνια Κοβαλένκο, εκδόσεις Καστανιώτη 

Όταν διάβασα το Ο άλλος μέσα του, δεν ήμουν προετοιμασμένος γι' αυτό που θα μου συνέβαινε, κανείς δεν είχε βρεθεί να με προειδοποιήσει, μια καινούρια έκδοση, κάτι μου έλεγε το όνομα του συγγραφέα, δεν άργησα να φτάσω στο Παρίσι, Τέξας, αυτό ήταν, το αγόρασα, το διάβασα, σοκ και δέος. Είμαστε στο 2019, δύο χρόνια αφού ο Σέπαρντ είχε φύγει από τη ζωή, και αυτό αποδείχτηκε το καλύτερο βιβλίο που διάβασα σύμφωνα με εκείνη την ετήσια απογραφή. Κάποιος, ενώ μοιραζόμουν το δέος, μου είπε πως επρόκειτο να κυκλοφορήσει και το τελευταίο βιβλίο του που εκδόθηκε, ακόμα τίποτα. Πέρασαν κάποια χρόνια, το βιβλίο ακόμα έστεκε μέσα μου, επανερχόταν στην ασθενή μου μνήμη διαρκώς, ωστόσο παρότι συγκέντρωσα, καλό μυρμήγκι είμαι ώρες και φορές, και άλλα βιβλία του, έφτασε το περσινό καλοκαίρι για να νιώσω την ανάγκη καταφυγής σε κάτι ακόμα δικό του, τα Χρονικά των Μοτέλ.

Είναι σωτήριο, στο όριο της υπερβολής κινούμαι και το ξέρω, να υπάρχει στη βιβλιοθήκη σου κάποιο αδιάβαστο βιβλίο ενός συγγραφέα που ξέρεις πως θα σε συντρέξει όταν η ανάγκη παρουσιαστεί. Και φέτος, σχεδιάζοντας το πλάνο διακοπής, με έκανα εικόνα να διαβάζω ένα διήγημά του και ύστερα να κάνω μια βουτιά, και κάπως έτσι να περάσω μια ολόκληρη μέρα στη θάλασσα κυνηγώντας τη σκιά, να διαβάζω ένα διήγημα και να βουτάω, ίσως γιατί διαισθητικά πρόσμενα το εφέ Κάρβερ, που, δική μου επινόηση, έχει να κάνει με τον τρόπο που το κάθε διήγημα περνάει στο επόμενο, πως άλλα πρόσωπα σε άλλα σαλόνια ανεβαίνουν σε κάθε επόμενη σκηνή, αλλά είναι πάντα η ίδια ατμόσφαιρα, ο ίδιος καμβάς, η μια ιστορία μέσα στην άλλη, και ναι, κάθε ένα διήγημα, του Κάρβερ, αλλά και του Σέπαρντ στην προκειμένη περίπτωση, μπορεί με θαυμαστή άνεση να σταθεί μόνο του, ωστόσο η μαγεία να διαβάζεις διαδοχικά τα διηγήματα, ειδικά αν μεσολαβεί μια βουτιά σε ιδανικά προς το παγωμένη θάλασσα, αγγίζει άλλες σφαίρες αναγνωστικής απόλαυσης.

Και τα διηγήματα του Σέπαρντ επιτέλεσαν με θαυμαστή ακρίβεια τον ρόλο τους έτσι όπως τον είχα φανταστεί και επιθυμήσει, παρότι η θάλασσα ήταν ρηχή και ζεστή, εκείνα άφηναν ξέφτια από νήματα για να ενώνονται, κάθε ένα από εκείνα ακόμα ένα κομμάτι στο συνολικό παζλ. Περιττό να μιλήσω για την τεχνική αρτιότητα, βαρετό να αναφερθώ σε κάθε μία από τις επιμέρους πλοκές. Για μια ώρα ανάγκης έχω στη βιβλιοθήκη το Διασχίζοντας τον παράδεισο, ίσως για κάποια επόμενη διακοπή, για κάποια επόμενη θάλασσα.

υγ. Ακόμα μια χρονιά ξεκινά, ακόμα μια φορά δεσμεύομαι στον εαυτό μου πως θα διαβάσω επιτέλους Λουσία Μπερλίν.

υ.υγ. Για το Ο άλλος μέσα του, περισσότερα θα βρείτε εδώ, για τα Χρονικά των Μοτέλ εδώ. Για τα βιβλία του Κάρβερ, Για τι πράγμα μιλάμε όταν μιλάμε για αγάπη εδώ, για το Ελέφαντας εδώ.

υ.υ.υγ. Αν θέλετε να «με κεράσετε έναν καφέ», μπορείτε εδώ!  

Λογαριασμοί που κλείνουν για να μείνουν ανοιχτοί (μέρος Α')

Και αυτές οι λίστες, πώς μεγαλώνουν, με τρόπους διάφορους, της επιμονής και της συγκυρίας, μεταξύ άλλων, αλλά κυρίως: διαβάζοντας· γεγονός που διόλου, αν και φαινομενικά, παράδοξο δεν είναι, διαβάζοντας, λοιπόν, οι λίστες αντί να μικραίνουν μεγαλώνουν. Διάβασες ένα βιβλίο, σου άρεσε, τσεκάρεις την υπόλοιπη εργογραφία, ποια έχουν μεταφραστεί, ποια κυκλοφορούν, η λίστα μεγαλώνει, ένας ακόμη συγγραφέας. Να μια εκδοχή των πραγμάτων.

Βιβλίο Ι, Να συνεχίζεις, Λωράν Μωβινιέ, μτφρ. Ισμήνη Δούκα, εκδόσεις Σοκόλη

Έντεκα χρόνια πριν, ένα μικρό σε μέγεθος βιβλίο, ένα πρωί, με διέλυσε, το διάβασα και δεύτερη και τρίτη φορά, μάλλον το χάρισα ή το δάνεισα, δεν το βρίσκω πια ανάμεσα στα ετοιμόρροπα ράφια, μπορεί και κάπου να έχει κρυφτεί, Αυτό που εγώ ονομάζω λήθη (μτφρ. Σπύρος Γιανναράς, εκδόσεις Άγρα), από τότε θυμάμαι: μια άνευ σημασίας μικροκλοπή σ' ένα σούπερ μάρκετ, ένα πραγματικό γεγονός, η δολοφονία του ενόχου από τον σεκιουριτά, κυρίως όμως τον τρόπο με τον οποίο ο, άγνωστος ως τότε σε μένα, Λωράν Μωβινιέ κέντησε σε μια και μόνη περίοδο την ιστορία αυτή, και όταν αυτό συμβαίνει, το απεχθές περιεχόμενο να δίνεται αριστοτεχνικά, να μην μπορείς να το αφήσεις από τα μάτια σου παρά την οργή, τη φρίκη, τον ζόφο, η καλή λογοτεχνία το κάνει αυτό, η τέχνη εν γένει το κάνει αυτό, ανάμεσα σε τόσα άλλα, δεν μας αφήνει να αποστρέψουμε το βλέμμα.

Κάπου στην άκρη του μυαλού μου, ένας φάκελος είχε δημιουργηθεί, Λωράν Μωβινιέ. Ως τότε κάτι άλλο δικό του δεν είχε κυκλοφορήσει. Το Να συνεχίζεις κυκλοφόρησε το 2021, δεν το πήρα χαμπάρι, η πλήρης εποπτεία της εκδοτικής παραγωγής είναι ανέφικτη, δεν είναι δικαιολογία αυτό, είναι μια πραγματικότητα. Κάπου, κάπως, μέσα στον χειμώνα, χάζευα μεταχειρισμένα βιβλία, το όνομα του συγγραφέα κάτι μου θύμισε, όπα, τι έχουμε εδώ! Φτιάχνοντας τη στοίβα με τα βιβλία της διακοπής, το πρόσθεσα, στην υποκατηγορία βιβλία συγγραφέων που μου άρεσαν πολύ τα προηγούμενά τους.

Τι βιβλίο! Όσα και αν προσδοκούσα, δεν ήταν αρκετά, ενθουσιασμός. Ένα χωρισμένο από χρόνια ζευγάρι, ένας έφηβος γιος που εμπλέκεται σε μια απόπειρα ομαδικού βιασμού, η μητέρα αποφασίζει να πάρει τον έλεγχο, πουλάει όσα έχει στο όνομά της ώστε να χρηματοδοτήσει ένα ταξίδι στο Κιργιστάν με τον γιο της, ένα ταξίδι με άλογα σε εκτάσεις αχανείς. Αν είχα διαβάσει το οπισθόφυλλο, μη γνωρίζοντας τον συγγραφέα, μάλλον θα το προσπερνούσα, αυτό δεν σημαίνει πως το οπισθόφυλλο δεν είναι ακριβές, σημαίνει απλά και μόνο πως είτε τα λέμε φίλτρα είτε κολλήματα, όταν πρόκειται να επιλέξουμε ένα βιβλίο, αυτό πάντοτε γίνεται εις βάρος ενός άλλου.

Η αφήγηση ξεκινάει από τη μέση των πραγμάτων, οι δυο τους κάνουν ήδη το ταξίδι, «Την προηγούμενη νύχτα, ο Σαμυέλ και η Σιμπύλ αποκοιμήθηκαν βλέποντας τ' άλογα να χάνονται πίσω από τ' άγρια σκιάδια και τις συστάδες λουλουδιών στους ορεινούς λειμώνες· παγετώνες, βουνά, πυκνά σύννεφα, η κούραση σ' ολόκληρο το σώμα και η νύχτα κάτω από τ' άστρα, στην κορυφή ενός λόφου που σχημάτιζε το ιδεώδες πλάτωμα για δύο σκηνές». Εν συνεχεία, παράλληλα με το ταξίδι, ο Μωβινιέ αριστοτεχνικά θα εμπλέξει διάφορα αφηγηματικά κλαδιά, αναλήψεις από το παρελθόν, το μακρινό και το κοντινό, θα εστιάσει πότε στον έναν και πότε στην άλλη, θα φέρει τη Γαλλία στο Κιργιστάν, τις προετοιμασίες, τις προσδοκίες, τις ενστάσεις και τις δυσκολίες, την περιπέτεια να ιππεύεις σε μια άγνωστη επικράτεια, εκεί που η φύση είναι υπεύθυνη, η θεά αν προτιμάτε, και το κάνει αριστοτεχνικά, όχι μόνο γιατί πιάνει και αφήνει τα κορδόνια κίνησης χωρίς κραδασμούς στις συνδέσεις και τις μεταβάσεις, αλλά, κυρίως, γιατί ενώ φλερτάρει έντονα με τον εξωτικισμό και τον αναχωρητισμό, με το μελό και τον εσωτερισμό, με ένα πίστεψε σε σένα, πάρε τη ζωή στα χέρια σου, με όλα αυτά που θα μπορούσαν κατά μόνας ή σε ομάδες συστατικών να συνθέτουν μια κακή λογοτεχνία/φιλοσοφία/βοήθεια, ο Μωβινιέ τα μεταχειρίζεται με έναν τρόπο συγκλονιστικό, να τα κλισέ χτυπούν την πόρτα, δεν έχει σημασία, λένε, το τι, αλλά το πώς, καλά λένε.

υγ. Για το Αυτό που εγώ ονομάζω λήθη, περισσότερα θα βρείτε εδώ.

υ.υγ. Αν θέλετε να «με κεράσετε έναν καφέ», μπορείτε εδώ!

 

Βιβλίο ΙΙ, Ορλάντα, Ζακλίν Αρπμάν, μτφρ. Κώστας Κουρεμένος, εκδόσεις Αλεξάδνρεια

Τη χρονιά που πέρασε διάβασα το Εγώ που δεν γνώρισα τους άντρες, δεν γνώριζα τη συγγραφέα, το βιβλίο μεταφράστηκε εκ νέου και κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Αίολος σε μετάφραση της Μυρσίνης Γκανά, υπήρχε ήδη ένα χάιπ σχετικό, διαβάζοντάς το αντιλήφθηκα το γιατί ένα βιβλίο τριάντα χρόνια μετά αποκτά δημοφιλία, πολλές αναγνώστριες το είχαν κιόλας διαβάσει στα αγγλικά ή στο πρωτότυπο, λειτούργησαν και αυτές ως ξερά κλαδάκι για τη φωτιά, κάπως έτσι κι εγώ το διάβασα, μου το επισήμαναν. Τελειώνεις ένα βιβλίο που σου άρεσε κτλ κτλ τα είπαμε παραπάνω, υπήρξε στα ελληνικά ακόμα ένα δικό της, το Ορλάντα, λέω υπήρξε γιατί πλέον δεν κυκλοφορεί, ως εξαντλημένο εμφανίζεται, πρόσθετη αξία η αναζήτηση, η εύρεση προσφέρει μια πρώτη ικανοποίηση, το κυνήγι του χαμένου θησαυρού που στέφθηκε με επιτυχία, μια χαρά παιδαριώδης, δική σας ευθύνη η ανάγνωση της λέξης.

Ήταν Αύγουστος και ένιωθα την ελευθερία —δική μου η φυλακή αλλά μπόνους η διακειμενική αναφορά στο Εγώ που δεν γνώρισα τους άντρες— να διαβάσω ό,τι θέλω χωρίς να σκέφτομαι επαγγελματικά ως υπάλληλος βιβλιοπωλείου, πως πρέπει να είμαι ενημερωμένος, γιατί άντε και πρότεινα σε κάποιον την Ορλάντα, μετά τι θα του έλεγα, τρέξε πάρε σβάρνα τα παλαιοβιβλιοπωλεία και ψάξε;

Η λογοτεχνία, η συγγραφή και η ανάγνωσή της, δύναται να είναι επικίνδυνη στάση ζωής. Ας πούμε, η Αλίν, περιμένοντας στον σταθμό του τρένου την αμαξοστοιχία για Βρυξέλλες, διάβαζε Βιρτζίνια Γουλφ, με ένα ενδιαφέρον έντονα ακαδημαϊκό, γύρευε ξανά και ξανά, τα ερμηνευτικά κλειδιά να αποκωδικοποιήσει, να κάνει χρήση του τι θέλει να πει η ποιήτρια, και τότε, αφού σήκωσε το βλέμμα, αντίκρισε έναν νεαρό και αποφάσισε, ακαριαία και χωρίς δεύτερη σκέψη των κινδύνων, ένα κομμάτι της, το πιο αρσενικό, η Ορλάντα, να μετοικίσει στο κορμί του ευειδούς νέου, να το καταλάβει, να χωριστεί έτσι στα δύο. Αυτή είναι η σύμβαση την οποία μετέρχεται η συγγραφέας, αυτή είναι η σφυρίχτρα ώστε το παιχνίδι να αρχινίσει, ναι, το παιχνίδι. Το εύρημα αυτό, που δεν ανήκει ακριβώς στο κυρίως σώμα της λογοτεχνίας του φανταστικού, αλλά περισσότερο βασίζεται σε μια διάθεση παιγνιώδους διακειμενικότητας και συνομιλίας, που ταυτόχρονα βρίσκεται εντός του ευρύτερου πεδίου ενδιαφέροντος  της ψυχαναλύτριας συγγραφέα.

Το αποτέλεσμα υπήρξε πολύ ενδιαφέρον, η ανάγνωση κυλούσε, τα διακειμενικά νήματα ήταν παρόντα, η διάθεση για παιχνίδι εμφανής, ωστόσο δεν έπαθα πλάκα, ίσως γιατί το εύρημα και η ακολουθία του, που η συγγραφέας ορθά υλοποίησε ώστε να μη χαθεί στο γκροτέσκο χωρίς δυνατότητα επιστροφής, δεν επέτρεψαν στο μυθιστόρημα αυτό να λειτουργήσει πέρα από την επιφάνεια των σελίδων του, η ιστορία έμεινε καλά κλεισμένη εντός του, το ενδιαφέρον ήταν αυτό που έμεινε να το χαρακτηρίζει, άλλωστε, πιάνοντας το νήμα το Ορλάντο δεν το θεωρώ κορυφή στην εργογραφία της Γουλφ παρά την αδιαμφισβήτητη αξία και σημασία του, κυκλοφόρησε μην το ξεχνάμε πριν από εκατό χρόνια. Τρία χρόνια πριν την Βελγίδα συγγραφέα, η Βρετανή Ζανέτ Ουΐντερσον θα γράψει Το πάθος πατώντας με τον τρόπο της επίσης πάνω στο βιβλίο της Γουλφ.

υγ. Για το Εγώ που δεν γνώρισα του άντρες περισσότερα θα βρείτε εδώ, για το Ορλάντο της Γουλφ εδώ και για Το πάθος της Ουΐντερσον εδώ.

υ.υγ. Αν θέλετε να «με κεράσετε έναν καφέ», μπορείτε εδώ! 

Και τι να πεις

α 

Το άγχος πριν από τις διακοπές. Πλησιάζουν, ολοένα και πλησιάζουν, μετράς αντίστροφα, κάτι θα γαμηθεί τελευταία στιγμή, κάτι θα το πάρει και θα το εξαπολύσει ίσα με τον διάβολο, σκέφτεσαι, ενάντια σε όποιον ορθολογισμό, σε κάθε μην αγχώνεσαι, σε κάθε όλα καλά θα πάνε, θα δεις τι θα κάνεις όταν συμβεί, θα έχω χάσει τις διακοπές μου, αντέτεινα, σε μένα κυρίως. Έτσι μετράω την ανάγκη μου για διακοπές, κάποια χρόνια τώρα, με βαθμίδες άγχους, αυτό δείχνει πόσο ανάγκη τις έχω, φέτος πολύ, τις είχα, για την ακρίβεια, τώρα γύρισα και σχεδόν τίποτα δεν συνέβη, τζάμπα το άγχος δηλαδή, ναι καλά, εκ των υστέρων σάπια λόγια. Το πρώτο θύμα του άγχους είναι οι προσδοκίες, μειούμενες σχεδόν αδιόρατες, απλώς να μη δουλεύω, απλώς να διαβάσω, απλώς να κοιμηθώ χωρίς ξυπνητήρι, απλώς να κάνω ένα δύο μπάνια, απλώς να μη σκάσει καμιά χειροβομβίδα στα χέρια μου, τέτοια πράγματα, όσο λιγότερα, όσο ταπεινότερα, ίσως κάτω απ' το ραντάρ, όχι συναγερμοί και όχι εκπλήξεις, παρακαλώ, αυτό ήταν το τραγούδι που έβαλα πρώτο ν' ακούσω την τελευταία μέρα στη δουλειά, ένα ξόρκι.

β

Εσείς, από τι θέλετε να διακόψετε, παρακαλώ; Η κοπέλα, σφιχτογελαστή, πίσω από το γκισέ, μια τεράστια ουρά απλώνεται μπροστά της, την παρατηρώ, δεν χαλαρώνει ποτέ το στόμα της, ούτε όταν μιλάει, σφιχτό και μαρμάρινο, πληκτρολογεί τις απαντήσεις, δεν ζητάει διευκρινίσεις, ευχαριστώ, ο επόμενος, εσείς από τι θέλετε να διακόψετε, παρακαλώ; Φτάνει η σειρά μου, είναι δύο τρία πράγματα, διστάζω να πω, σφικτό και μαρμάρινο εκείνο, να, ξέρετε, συνεχίζω, ενώ νιώθω κιόλας το βάρος της ουράς στην πλάτη μου, μα εσείς ζητάτε ένα μόνο, σωστά, λογοκρίνομαι, σφιχτό και μαρμάρινο εκείνο, αλλά δεν είναι απλό, είναι κάπως σύνθετο το ερώτημά σας, γιατί ξέρετε εμένα η δουλειά μου μου αρέσει, δουλεύω σε βιβλιοπωλείο, η ρουτίνα μου μου αρέσει, αν και θα ήθελα να γράφω λίγο παραπάνω, έχω και ένα μπλογκ ξέρετε, γράφω κυρίως για βιβλία που διάβασα, είναι κάποια χρόνια τώρα, τον Αύγουστο συνηθίζω να μην ανανεώνω το περιεχόμενό του, φέτος σκεφτόμουν μήπως διαβάσω αποκλειστικά και μόνο βιβλία παλιά, ακόμα και εξαντλημένα, τόσα έχουν πια μαζευτεί στο σπίτι, ροχαλίζεις, αγάπη μου.

γ

Πού τη θυμήθηκες/Πώς σου ήρθε. Κάπου την άνοιξη το πρωτοσκέφτηκα, έτσι ξαφνικά, δεν έχω διαβάσει Ντιράς/Ντυράς, έχω δει, και αν έχω δει, το Χιροσίμα, αγάπη μου, σίγουρα στην κορυφαία τριάδα μου, μιλώντας για ταινίες, αλλά δικό της τίποτα δεν έχω διαβάσει, σκέφτηκα έτσι ξαφνικά, όπως συνηθίζω να σκέφτομαι, γεγονός, η ξαφνικότητα, που με κάνει ν' αμφιβάλλω αν πρόκειται πραγματικά για σκέψη, αν η σκέψη για να οριστεί ως τέτοια απαιτεί κάποια συνειδητά στάδια και όχι αναλαμπές, άλλη συζήτηση όμως αυτή. Ξεκίνησα την αναζήτηση, η μισή χαρά είναι εδώ, ένα σωρό βιβλία της στα ελληνικά, τελευταίος ασχολήθηκε μαζί της ο Μαραγκόπουλος, το 2017 επανεκδόθηκε η μετάφρασή του στο Moderato Cantabile, όλα τα άλλα χανόντουσαν πίσω στα βάθη, αυτό το κενό ενίσχυσε την επιθυμία μου, άρχισα σιγά σιγά να μαζεύω βιβλία της, ένα από εδώ και ένα από εκεί, όπως όλα τα φιλόδοξα σχέδια, το άφησα για αργότερα. Τον Αύγουστο ξεκίνησα ένα παράλληλο αναγνωστικό πρότζεκτ, το βιβλίο που διαβάζω και ένα δικό της βιβλίο.

δ

8 ώρες δουλειά, 8 ώρες ξεκούραση, 8 ώρες ελεύθερος χρόνος. Που ποτέ δεν είναι 8 ώρες η δουλειά, που ποτέ δεν είναι 8 ώρες η ξεκούραση, άσε ήσυχο τον ελεύθερο χρόνο. 8 ώρες διάβασμα. Να μια μαθηματική αποτύπωση των διακοπών, μια απλή αντικατάσταση, μια λέξη αλλάζει και ακούγεται διαφορετικό, σχεδόν ποθητό, αν και τα σλόγκαν σπάνια βγαίνουν σε καλό, τα μικρά γράμματα, ο σύνδεσμος που ποτέ δεν επισκέφτηκες, η συναίνεση που βιάστηκες μέσα στην απελπισία σου να δώσεις. Ίσως στις διακοπές σου καταφέρεις να μην είσαι μονόχνοτος αλλά ούτε και μίζερος, όταν δεν διαβάζεις είσαι μίζερος, αγάπη μου, ας είμαστε ειλικρινείς. Έπαιζα, κάποτε, εκείνο το παιχνίδι που αδειάζεις χρωματιστά υγρά μέχρι να διαχωριστούν, ίσως κάπως έτσι να αποτύπωνα τη διαδικασία πίσω από τα μαθηματικά, η κάθε επόμενη πίστα ήταν όλο και πιο δύσκολη, αλλά δεν ήταν αυτό το πρόβλημα, η επίγνωση της τυχαιότητας στην επίλυση, αυτό ήταν που στερούσε τη χαρά, που δεν έχτιζε αυτοπεποίθηση, απλά βάραινε, ήλπιζες, τα βλέφαρα.

ε

Με κοίταξε καχύποπτα, είδα στα μάτια τον τρόμο, αλήθεια σας λέω, ωχ τι με περιμένει, αναβόσβηνε η ρεκλάμα, θα διακόψω της είχα πει, αυτή είναι η τελευταία φορά, αν άθροιζα τις τελευταίες φορές, ένα λοφάκι στον κάμπο θα το είχα, θα διακόψω, δεν είμαι σίγουρος γιατί, πέρα από τα προφανή, χαίρω πολύ, Γιάννης, υπάρχει αυτό το δυσδιάκριτο όριο, μέχρι πιο σημείο με φροντίζω και από πιο σημείο με κακοποιώ, μια συζήτηση περί εξαρτήσεων και νηφαλιότητας, ήταν άδεια η Αθήνα και εμείς περπατούσαμε, άνοιξε μια ελάχιστη ρωγμή, πόσο φως θα τρύπωνε, έμενε να φανεί, σκέφτηκα, πάλι ξαφνικά, ακόμα κάτι, χρειαζόμουν οτιδήποτε δεν είχε γλιστερή επιφάνεια για να πιαστώ, η σχέση με τον χρόνο, αυτό είναι, η διακοπή που κάνει τα πάντα έναν παχύρρευστο χυλό, ο χρόνος μένει κολλημένος, τι καλύτερο δηλαδή για διακοπές, μια ανάμνηση παιδική, η βαρεμάρα στο τέλος του καλοκαιριού, σχεδόν να πεθαίνεις για να ανοίξει το σχολείο, ενδοκαπιταλιστικές μανούβρες, σκέφτηκα, αλλά η παγίδα ήταν εκεί, τι έχω να κερδίσω, τι κερδίζω τώρα που το κάνω, ποια είναι η ανταμοιβή μου, τη θέλω τώρα στο χέρι, μη μου μιλάς για μεσομακροπρόθεσμα λουκουμάκια, μια δεύτερη παγίδα, οι διακοπές τελείωσαν, με τη διακοπή τι θα γίνει, το σώμα λέει πλέον αδιαφορεί, αλλά δεν είμαστε μόνο σώμα, τα χούγια μας ρε γαμώτο.

ζ

Ό,τι καλύτερο μου συνέβη είναι πως αυτός ο Αύγουστος ήταν ο λιγότερος Αύγουστος που θυμάμαι. Συνήθιζε να είναι: μεταβατικός, πολύβουος, αγχώδης. Όσα δεν θα έπρεπε δηλαδή. Έτσι ήταν. Βάραινε από σχέδια, δεσμεύσεις, μεταθέσεις. Τώρα είναι η αλλαγή του έτους, είμαι από αυτούς, σχεδόν με καμάρι το έλεγα. Και έσκαγε το τέλος του στα μούτρα μου. Έμενα να δίνω μεταθέσεις, να λύνω δεσμεύσεις, να επανασχεδιάζω. Ήταν κάθε μήνας, κάθε βδομάδα, κάθε μέρα λίγο Αύγουστος, τώρα το σκέφτομαι αυτό, έπασχα από Αύγουστο, ήθελα τόσα να κάνω, αφηρημένα, γενικά και αόριστα, να κάνω, να σταματήσω και να αρχίσω, να βάλω τελείες και να αλλάξω παραγράφους, ο χρόνος ερχόταν μετωπικά, πάντα έτσι έρχεται. Έλεγα στην Κ., όταν κάτι πάει καλά, έχω πλέον τη σοφία και την τύχη να μην το ξεψαχνίζω, να μην σκάβω μέσα στον μηχανισμό του, να μην μπλέκω με βίδες και ελατήρια, αν λειτουργεί, καλώς, λες και δεν έχουμε βλάβες να ξεκοιλιάσουμε. Δεν ξέρω, λοιπόν, θέλω να πω, γιατί αυτός ο Αύγουστος ήταν ο λιγότερο Αύγουστος, παρά την αγωνία που νιώθω αν θα συνεχίσει να λειτουργεί ή αν στην επόμενη στροφή η μετωπική σύγκρουση θα είναι οδυνηρή.

η

Για ποιο βιβλίο θα γράψεις, με ρώτησε, δεν ξέρω, της απάντησα, έχουμε καιρό, σκέφτηκα, ας ανοίξω λίγο να αεριστεί ο χώρος. Σεπτέμβρης.  

Μια φράση

Οι συνθήκες δεν θα είναι ποτέ οι κατάλληλες, τουλάχιστον όχι εκ των προτέρων, εκ των υστέρων μπορεί, έτσι όπως αναπολείς το παρελθόν και τι άλλο να το κάνεις δηλαδή το παρελθόν, αν όχι να το κοιτάς έτσι όπως ολοένα και ξεμακραίνει, εκείνα τα νησιά, πότε συμπλέγματα, πότε ελάχιστες επιφάνειες στεριάς, που, αργά ή γρήγορα, το ξέρεις, το έχεις καταλάβει, θα τις καλύψει ολοκληρωτικά η άνοδος της στάθμης της λήθης, οι νέες καταχωρήσεις, τα νερά που κατεβάζει ο χείμαρρος του παρόντος, φουσκωμένα ακόμα και όταν όλα μοιάζει να λιμνάζουν ενοχλητικά, ίσως μια κορυφή να διακρίνεται πού και πού, αλλά και πάλι, σκέφτεσαι, πότε ήταν η τελευταία φορά που ένιωσες πως βαριέσαι, σαν παιδί συνέβαινε συνέχεια, εκείνο το απόγευμα, ο δείκτης είχε μετακινηθεί εποχικά, πήγαινες και ερχόσουν από το τσιμεντένιο γήπεδο στο σπίτι, με τα πόδια ή με το ποδήλατο, δεν περνούσε η ώρα, δεν νύχτωνε, η ενόχληση σε διέλυε, η βαρεμάρα ή, μάλλον, η απουσία της να είναι άραγε ο πυρήνας της ενηλικίωσης, ο χρόνος που τρέχει καταπάνω σου, όλο λες να θα τον δαμάσω, θα τον πιάσω από τα κέρατα, όλο ξεγλιστρά αυτός.

Δεν έχεις άλλο τρόπο να γράψεις παρά μόνο αυτόν, μια φράση σου έρχεται στο μυαλό, οι συνθήκες δεν θα είναι ποτέ οι κατάλληλες, τουλάχιστον όχι εκ των προτέρων, εκ των υστέρων μπορεί, κάθεσαι εδώ στην κουζίνα, πληκτρολογείς και η στιγμή έχει παρέλθει, η φράση μένει χτυπημένη στην οθόνη, ο κέρσορας αναβοσβήνει, οι συνθήκες δεν θα είναι ποτέ οι κατάλληλες, βλέπεις, εκ των υστέρων θα μετανιώσεις, τότε ήταν η κατάλληλη στιγμή, εκείνη κοιμάται, το κινητό είναι ακόμα στο αθόρυβο, ο καφές δεν είχε τελειώσει, το φλιτζάνι σου ήταν πλυμένο και έτοιμο, ανακάτεψες κάποιους κόκκους ζάχαρης, έκαιγε πολύ, εσύ λαχταρούσες, πήρες στα χέρια σου το βιβλίο που το βράδυ στενάχωρα εγκατέλειψες για χάρη του ύπνου, του κακού ύπνου, να σηκώνεσαι ξανά και ξανά να γυρεύεις κάτι με γεύση, ο εγκέφαλος, είπε μια ειδικός, έχει εκπαιδευτεί να γουστάρει όποτε γουστάρει και να απαιτεί ενέργεια, τα μωρά, συνέχισε, τα ξεγελάνε με χαμομήλι, το στομάχι γεμίζει και στέλνει σήμα πληρότητας, ο εγκέφαλος, ωστόσο δεν παίρνει την ενέργεια που λαχταρούσε, σιγά σιγά παραδίδεται σε έναν ύπνο συνεχόμενο, ο καφές κρυώνει, ενώ εσύ διαβάζεις, ο καφές τελειώνει, ενώ εσύ πασχίζεις να διατηρήσεις τη στιγμή, αυτή η ιδέα, έμμονη ή περιοδικά μόνο επαναλαμβανόμενη, πως αυτό σου αρέσει να κάνεις τα πρωινά.

Η αντανάκλαση της μυρωδιάς σου στην επιφάνεια του απέναντι ήχου είναι μια φράση που δεν λέει τίποτα παρά μόνο πως σε αναζητούσα, την ώρα που σκέφτεσαι πως ζούμε σ' έναν κόσμο όπου ο άνεμος ονομάζεται από πού έρχεται και όχι πού μας πηγαίνει, αν μας πηγαίνει, μια θεώρηση παθητική, στατική, πεισματική, ο άνεμος ως κάτι κακό και όχι ως μια μεταφορά, την ώρα που σκέφτεσαι πως το πρόβλημα με το τσάι είναι πως η μυρωδιά του υπόσχεται περισσότερα απ' όσα η γεύση του προσφέρει, ο καφές τελείωσε και η φράση οι συνθήκες δεν θα είναι ποτέ οι κατάλληλες, τουλάχιστον όχι εκ των προτέρων, εκ των υστέρων μπορεί, σκέφτεσαι/θυμάσαι πως ήρθε μαζί με την εικόνα σας να περπατάτε στην ολοένα και πιο άδεια πόλη, είχε πια βραδιάσει, σε κάποια κόκκινη αναμονή εκείνη το είπε, όχι ακριβώς έτσι αλλά αυτό ήταν το νόημα, θα μπορούσε να πει μην χάνεις τον χρόνο περιμένοντας κάτι που δεν υπάρχει, κάτι που ποτέ δεν υπάρχει παρά μόνο εκ των υστέρων μπορεί, παρά μόνο ως αντικεμενικοποίηση ενός παρατηρητή εξωτερικού, του ίδιου σου του εαυτού πιθανότατα, οι τότε συνθήκες, άψογες και ιδανικές, επιτείνουν την ακαταλληλότητα των τωρινών, η ανακαίνιση στο πάνω διαμέρισμα, ο πονοκέφαλος, η μη έμπνευση, η μη επιθυμία να κάτσεις στο τραπέζι της κουζίνας, η αναμονή, η αναστάτωση, τα καρπούζια του Βαγγέλη, εκείνη που από στιγμή σε στιγμή θα ξυπνήσει, το ρεπό που θα μεσημεριάσει, η κόπωση της εβδομάδας, η διαταραχή του ελεύθερου χρόνου, οι δυνατότητες άπειρες, η ματαιότητα τα σκήπτρα.

Ξανά τον Σεπτέμβρη.

Ο Τζιμ Μόρισον και το σαλιγκάρι - Γιάννης Καρκανέβατος

Μια γυναίκα αποφασίζει να αναλάβει μόνιμα τη βραδινή βάρδια στην εργασία της, κάτι που κανείς άλλος από τους συναδέλφους της δεν προτιμά, βγάζοντας από τη δύσκολη θέση την προϊσταμένη της και υπεύθυνη κατάρτισης του εβδομαδιαίου προγράμματος, χωρίς να πει γιατί, απλά το ζητά, η προϊσταμένη της ανακουφίζεται, εκείνη της αποκρύπτει, μήπως φανεί ή δείξει αφελής, πως το πραγματικό διακύβευμα είναι να κοιμάται χωρίς τη δαμόκλειο σπάθη του ξυπνητηριού που έρχεται και καρατομεί τα όνειρά της.

Υπάρχουν κάποιες ιδέες γέννησης ή περιστροφής ενός λογοτεχνικού κειμένου ταυτόχρονα πρωτότυπες και προφανείς, που οδηγούν τον αναγνώστη, άσχετα αν είναι ή όχι επίδοξος γραφιάς, να αμφιταλαντευτεί, ακριβώς επειδή είναι ταυτόχρονα πρωτότυπη και προφανής στην περίπτωσή μας η ιδέα/επιθυμία/ανάγκη ενός ατόμου να πάψει να ζει υπό την απειλή του πρωινού ξυπνητηριού διεκδικώντας τα όνειρά του, να αμφιταλαντευτεί για το αν είναι απλώς μια καλή ιδέα για ένα διήγημα ή αν είναι μια δική του ανάγκη, και επειδή μιλάμε για όνειρα, λέξη λάστιχο που τραβιέται τεντώνεται ξεχειλώνει ή σπάει, αυτή η αμφιταλάντευση επιτείνεται ακόμα περισσότερο, εσύ τι ονειρεύεσαι, με ρωτάει εκείνη η κοπέλα, και εγώ της απαντώ πως δεν ξέρω, χωρίς να είμαι σίγουρος σε ποια όνειρα αναφέρεται, του ύπνου ή του ξύπνιου, της λογικής σκέψης ή της συναισθηματικής φαντασίας, του ρεαλιστικού ή του ρομαντικού βασιλείου, του βυθού ή του ορίζοντα, όπως και να έχει δεν ξέρω, αυτό της λέω ενώ περπατάμε στην άδεια Πατησίων.

Και αυτή η γυναίκα και η διεκδίκηση των ονείρων της, παρόλο που κανείς δεν της στέκεται εμπόδιο, το αντίθετο συμβαίνει, το ξεφύσημα ανακούφισης της προϊσταμένης της το δείχνει, με κάποιο τρόπο έρχεται να συνοψίσει εν πολλοίς αυτή τη συλλογή διηγημάτων, το δεύτερο λογοτεχνικό έργο του Γιάννη Καρκανέβατου, που κυκλοφόρησε πρόσφατα. Μια ιδέα ταυτόχρονα ορθή και λοξή, προφανής και πρωτότυπη με τον τρόπο της, ο καμβάς, ο μετασχηματιστής που θέτει το υπό διαμόρφωση σε κίνηση. Όπως και ο συγκάτοικός της, λίγα διηγήματα νωρίτερα, που παλεύει να βρει σπίτι στο Παρίσι και η μία κακοτεχνία διαδέχεται την επόμενη, τώρα εκείνος κρατάει μια γυάλινη σφαίρα, ένα σουβενίρ της πόλης, την αναποδογυρίζει και τότε χιονίζει, όποτε θέλει εκείνος χιονίζει στο Παρίσι, η αναζήτηση σπιτιού, σχέσεις τιμής και απόδοσης, επιθυμίας και συμβιβασμού, αποκτά κάτι το γκροτέσκο, δεν μπορείς παρά να γελάσεις με την αρχιτεκτονική ταχυδακτυλουργία, δεν μπορείς, ταυτόχρονα, να μη διακρίνεις το ζοφερό της συνθήκης, παρότι η ανάληψη αντλεί από τον παρελθοντικό ταμιευτήρα, όσα έγιναν έγιναν, τώρα ο αφηγητής κρατάει μια γυάλινη μπάλα στα χέρια του, αναθυμάται και εξιστορεί, ένας μικρός χιονοθεός.

Μικρού σχετικά μεγέθους, τα διηγήματα της συλλογής διαπνέονται από μια συνοχή, πότε χειροπιαστή και πότε διαισθητική, πότε ανά ζεύγη και πότε εν συνόλω, πότε τεχνικά και πότε στη σύστασή τους. Η συνοχή του συνόλου, ανάμεσα σε άλλα, λειτουργεί και ως ένα επόμενο δωμάτιο, εκεί διαδραματίζεται κάποια άλλη ιστορία, ταυτόχρονα όμως υπάρχει και ο απαραίτητος χώρος ώστε η προηγούμενη να συνεχίσει να επιδρά, η ουρά της καταφέρνει να ακολουθήσει τον αναγνώστη στο γύρισμα της σελίδας και στον επόμενο τίτλο, η βραδεία καύση εκτονώνεται, πυροδοτεί την ανάγνωση του επόμενου διηγήματος, μια αλυσίδα διαδοχικής αντίδρασης. Η βραδεία καύση, επί τούτου ή εκ της φύσεως της γραφής, διχοτομεί την ανάγνωση, μετά τα δύο τρία πρώτα διηγήματα, μέχρι ο καυστήρας να λειτουργήσει, μια αμηχανία κυριαρχεί, ακολούθως αυτή παύει, το τώρα της ανάγνωσης (το διήγημα που διαβάζεις) αναπτύσσεται με το τώρα της πυροδότησης (τα διηγήματα που διάβασες προηγουμένως). Η διχοτόμηση, συχνά και σε περισσότερα των δύο μερών, που στην πλειοψηφία της λογοτεχνίας υπάρχει από καταβολής της, το τότε και το τώρα, το αφηγηματικό υποκείμενο, η συγγραφική σκιά, η πραγματικότητα και η μυθοπλασία, το εσωτερικό και το εξωτερικό, μεταξύ άλλων, εμπλουτίζεται περαιτέρω.

Η απλότητα είναι ποθητή, σίγουρα. Ωστόσο, δεν είναι απλή στην αναγνωστική πρόσληψη, απαιτεί με έναν τρόπο χαμηλότονο, ήπιο, ευγενή, παίρνει όλο το ρίσκο να μην λειτουργήσει, έτσι είναι πλασμένη, αυτή είναι, διατεθειμένη να πεθάνει για τις ιδέες της. Η απλότητα είναι ένα ακόμα συστατικό συνοχής της παρούσας συλλογής. Η απουσία απόπειρας εντυπωσιασμού, επίσης, αν και η ίδια η απλότητα μπορεί να υπάρξει εργαλείο στα χέρια ενός εντυπωσιαστή, ας το θυμάμαι αυτό. Διάφορα ζεύγη χορεύουν στο κεφάλι μου αυτή τη στιγμή. Τυχαία τα φωτογραφίζω, αρμονικά και ετερόκλητα καθώς περιστρέφονται, σίγουρα εξισορροπιστικά, το κάθε μέλος αναδεικνύει τις αρετές του παρτενέρ του, την ώρα που τις δικές του δεν τις λαμβάνει περί πολλού. Ο συγγραφέας και τα διηγήματα, να ένα ζευγάρι, να ένα καλό (παρά)δειγμα. Ο γραφιάς και ο αναγνώστης, δύο εκφάνσεις μιας φύσης, να ακόμα ένα ζευγάρι.

Αυτό το ζευγάρι ίσως μπορεί να αποδειχτεί πεδίο γόνιμο για τον συλλογισμό, αλλά και για το συναίσθημά, μου. Ο αναγνώστης έχει διαβάσει επαρκώς, με τη δίψα ακόρεστη, τον ενθουσιασμό παρόντα, την απογοήτευση οδυνηρή όταν συμβαίνει, την απόπειρα να διακρίνει τα συστατικά της εκάστοτε κατασκευής, φιλόδοξος να απαντήσει ακόμα και στο γιατί του άρεσε τόσο πολύ, γιατί το θεωρεί υποδειγματικό ή σπουδαίο δείγμα γραφής, η ζήλια, εκείνο το συναίσθημα που σηκώνοντας το βλέμμα από μια σελίδα κοιτάζοντας ξανά εκείνο που έχεις κάθε λόγο να υποθέσεις πως σε περιμένει να το αντικρίσεις να μην είναι πια το ίδιο, σκέφτεται πως η συγγραφή είναι άλλο πράγμα, πιο σύνθετο, πιο απαιτητικό στον χώρο και τον χρόνο που γυρεύει αχόρταγα. Ο γραφιάς τρέφεται από την ανάγνωση, το ξέρει και γι' αυτό ποθεί υπό απειλή του δικού του αφανισμού τον αναγνώστη εαυτό του, συγκρίνεται αναπόφευκτα μαζί του, τι είναι εκείνο που αξίζει εδώ, αν όλα έχουν πια ειπωθεί, τι μένει ακόμα, αμφισβητεί ακόμα και την ίδια του τη φύση, την απόφαση, τη μέρα που κατάλαβα ότι θέλω να γίνω συγγραφέας, από ποιο ταμιευτήρα θα αντλήσει το απαραίτητο νερό ενός υδροφόρου ορίζοντα αγνώστου ποσότητας και ποιότητας κοιτάσματος, αν είναι ο γραφιάς ή ο αναγνώστης εκείνος που κοιτάζει, θυμάται, επιθυμεί να αφηγηθεί, αν ο τρόπος είναι ο δικός του ή αν πια τα δάνεια είναι τόσα πολλά που το αποταμιευτικό κεφάλαιο πια χάνεται πίσω από δεκάδες γραφειοκρατικές διεργασίες μέσα στα χρόνια, για να μην αναφερθούμε στο τι, ποιες από τις αναμνήσεις/ιδέες είναι δικές του χωρίς να παρεμβάλλεται ο αναγνώστης εαυτός. Οι δυο τους χορεύουν, δεν είναι πως υποτιμούν τον εαυτό τους, είναι πως νιώθουν πως χρειάζονται τον άλλον, πως μόνο μαζί του ο χορός μπορεί να έχει κάποιο νόημα, όποιο και αν είναι αυτό, κάποια ευχαρίστηση.

Σε πλάγια γράμματα παραπάνω χρησιμοποίησα τον τίτλο του καταληκτικού διηγήματος Επίλογος ή Η μέρα που κατάλαβα σε πλήρες ανάπτυγμα, μια εγκιβωτισμένη συλλογή μικροδιηγημάτων ή συμπυκνωμένων διηγημάτων εν σπέρματι, αποτελούμενη από δώδεκα καρέ, που απαντάνε στο ερώτημα ποια ήταν η μέρα που κατάλαβε ότι θέλει να γίνει συγγραφέας, και τώρα που είναι συγγραφέας τα αναπολεί, τώρα μπορεί να τα διακρίνει, ένα ακόμα ζευγάρι που χορεύει. Αλλά και το παιχνίδι που φλερτάρει με την αναξιοπιστία, η μέρα που κατάλαβα ότι θέλω να γίνω συγγραφέας δεν είναι μία. Αυτό το υβριδικό διήγημα δεν εξαντλείται στην ποιητική του συγγραφέα, δεν απαντά απλώς σε ερωτήματα, αν κάτι τέτοιο συνέβαινε θα είχε αξία απλώς αυτοδοκιμιακή ή θα ήταν μια καταχώρηση ημερολογιακού ενδιαφέροντος, αντίθετα καταφέρνει να λειτουργήσει τόσο αυτόνομα, όπως η ίδια η συλλογή στην οποία ανήκει, όσο και ως μια μινιατούρα, ένα κατασκευαστικό μοντέλο, ένα προσχέδιο που συνοψίζει προθέσεις, επιθυμίες και ιδιότητες του συγγραφικού πια υποκειμένου, αυτό που θα γινόταν τελικά.

Τελευταίο ζευγάρι: η κατασκευή και η ψίχα κάθε ιστορίας, η κατασκευή και η ψίχα τής συλλογής αυτής, το περιβόητο πώς και το απαραίτητο τι, και τα δύο τόσο δημοφιλή, εδώ συνυπάρχουν αντιστικτικά και ασύγχρονα, ιδανικά αλληλοτροφοδοτούμενα, πιάνονται και αφήνονται, κάθε ένα έτοιμο να ακολουθήσει το βήμα του άλλου, να θυσιάσει κάτι δικό του για να αναδείξει κάτι του παρτενέρ, ο οποίος με τη σειρά του θυσιάζεται για να αναδείξει κάτι από τη δεξιότητα του άλλου, και ξανά και ξανά και διαρκώς, ακόμα και όταν η τελευταία σελίδα γυρίσει, αυτό το ζευγάρι έχοντας απεκδυθεί των διαφορετικών κοστουμιών και σκηνικών τού εκάστοτε καρέ συνεχίζει να χορεύει, το βιβλίο είναι πια στο ράφι της καλής λογοτεχνίας.

υγ. Αν θέλετε να «με κεράσετε έναν καφέ», μπορείτε εδώ!

Εκδόσεις Το βιβλιοπωλείο της εστίας